KOVALIMA, 02 Juñu 2025 (TATOLI ) – Sekretáriu Estadu Dezenvolvimentu Lokál (SEDL), Mateus dos Santos Tallo hateten katak prezisa atu hadi’a setór infraestrutura bázika hanesan estrada husi suku liga ba postu administrativu no husi postu liga mai iha kapitál munisípiu.
Governante ne’e dehan, ho faze dezentralizasaun instituisaun bazeia dekretu-lei 84 kona-ba servisu ne’ebé delega ona mai iha munisípiu atu fasilita servisu liga ba liña ministeriál sira atu ajuda polítika desentralizasaun administrativa.
Ho nune’e presiza atu haree liliu ba setór infraestrutura iha Kovalima foku iha postu hitu ho nia área ne’ebé risku ba inundasaun tanba ne’e oinsá atu haree mapamentu ba setór produtivu sira liliu agrikultura no ortikultura iha postu Maukatar, Fatululik, Fatumea no Fohorem.
“Ha’u hanoin infraestrutura importante tebes tanba iha faze avaliasaun kondisaun mínimu munisípiu atu prienxe eleisaun kámara munisipál, infraestrutura bázika sai indikadór importante oinsá konetividade ita-nia povu nian liga suku mai postu. Husi postu liga mai kapitál munisípiu, ita foku ba dezenvolvimentu ekonomia ita-nia povu, ita área remota ne’e importante tebes”, Sekretáriu Estadu Dezenvolvimentu Lokál (SEDL), Mateus dos Santos Tallo hato’o iha nia diskursu iha salaun AMC, ohin.
Dekretu-lei 84/2023 halo alterasaun ba estatutu administrasaun munisipál no autoridade munisipál iha Timor-Leste, atu fortifika desentralizasaun administrativa institusionál. Faze ne’e halo deskonsentrasaun administrativa, atribui kompeténsia ba autoridade munisipál, no fasilita ligasaun ba ministeriu sira atu implementa polítika desentralizasaun administrativa.
Iha munisípiu, servisu munisipál planeamentu dezenvolvimentu integradu (PDIM) hala’o implementasaun programa husi nível suku to’o autoridade munisipál, inklui infraestrutura bazika iha setór saúde, edukasaun, saneamentu no agrikultura. Objetivu mak atu promove kualidade servisu no partisipasaun demokrátika sidadaun ba desentralizasaun administrativa.
Governante mós fó hanoin ba Prezidente Autoridade Munisípiu (PAM) Kovalima, administradór postu no xefe suku sira ho entidade hotu iha Kovalima katak munisípiu Kovalima poténsial ba agrikultura no setór sira seluk, bele hetan dezenvolvimentu integradu no sustentavel liu ba futuru.
Relasiona ho polítika atu implementa desentralizasaun administrativa no podér lokál iha futuru lori Ministru Administrasaun Estatál (MAE) nia naran rekomenda de’it buat ne’ebé importante liu mak empoderamentu lokál.
“Ha’u hakarak fó iha ne’e liliu kona-ba empoderamentu lokál, ita presiza kontinua reforsa kapasidade autoridade lokál no líder komunitária sira halo planu no utiliza intrumentu PMOP nian liuhusi formasaun no akompañamentu”, nia rekomenda.
Notísia relevante: https://tatoli.tl/2025/02/03/mae-atribui-desentralizasaun-administrativa-instituisional-ba-munisipiu-sira/
Nia esplika, planu ordenamentu territórial ne’e importante liga ho polítika Governu da-sia liliu ba implementasaun desentralizasaun administrativa no podér lokál, Ministériu Administrasaun Estatál hanesan departamentu Governamentál ne’ebé toma konta ba podér lokál no desentralizasaun administrativa, dezenvolvimentu komunitáriu no mós formasaun ba dezenvolvimentu lokál.
“Ha’u hanoin ho polítika ordenamentu nian foin lalais aprova ona lei medida tutela urbanístika lei númeru 1/2025 importante atu liga ba PMOT. Kovalima munisípiu potensiál oinsá ita haree nia mapamentu ba uza espasu, ordenamentu territóriu di’ak mak garante dezenvolvimentu ne’ebé armónia no sustentavel hodi asegura utilizasaun rai no espasu ekilibriu”, nia dehan.
Notísia relevante:https://tatoli.tl/2025/02/25/pn-aprova-proposta-lei-medida-tutela-legalidade-urbanistika-iha-final-global/
Jornalista: Celestina Teles
Editór : Rafael Ximenes de A. Belo




