iklan

EKONOMIA, HEADLINE

IGTL no APC hametin kooperasaun hodi reforsa alerta dezastre iha Timor-Leste

IGTL no APC hametin kooperasaun hodi reforsa alerta dezastre iha Timor-Leste

Prezidente Institutu Jeosiénsia Timor-Leste (IGTL) Job Brites dos Santos, asina MoU ho ho Sekretariu Estadu Protesaun Civil iha City 8 Dili. Foto TATOLI/Antonio Daciparu

DILI, 08 Outubru 2025 (TATOLI) – Institutu Jeosiénsia Timor-Leste (IGTL, sigla portugés) no Autoridade Protesaun Sivíl (APC, iha portugés) asina memorandu entendimentu (MoU) hodi hametin kooperasaun kona-ba integrasaun dadus no hadi’a resposta lalais ba dezastre naturál sira.

Asinatura MoU ne’e realiza iha ámbitu lansamentu ba sistema monitorizasaun sízmiku no tsunami Timor-Leste, inklui mós aplikasaun móvel alerta sízmika, iha City 8, Manleuana, Dili.

Prezidente IGTL, Job Brites dos Santos, esplika katak ekipa dezenvolve ona app monitorizasaun rai-nakdoko ne’ebé bele instala iha dispozitivu android no iOS. Aplikasaun ne’e halo parte iha esforsu Governu nian hodi hasa’e konxiénsia públika kona-ba risku rai-nakdoko nian iha nasaun tomak.

Nia dehan bainhira app ne’e instala ona, etapa tuirmai sei hala’o sosializasaun direta ba públiku hodi hasa’e konxiénsia no preparasaun ba rai-nakdoko sira. Liuhusi kolaborasaun ho Autoridade Protesaun Sivíl no Diresaun Nasionál Meteorolojia no Jeofízika (DNMG), hakarak garante katak informasaun kona-ba dezastre sira sei divulga lalais no ho loloos.

Objetivu husi MoU ne’e mak IGTL iha estasaun sizmógrafu ne’ebé instala iha 2022 hamutuk 20 iha territóriu, IGTL de’it mak iha aparelu ba monitoriza atividade sízmika no kuandu rai-nakdoko.

“Bainhira akontese estasaun sira ne’e deteta no manda direta kedas mai sentru IGTL nian. Husi ida-ne’e mak ami halo screening ida ne’ebé iha risku ba tsunami, ami pasa ba Autoridade Protesaun Sivíl no sira sei iha mekanizmu oinsá bele salva komunidade. Entaun, ba oin sei serbisu hamutuk hanesan pasu importante ida hodi hametin sistema alerta antesipada”, prezidente realsa.

Sekretáriu Estadu Protesaun Sivíl, Domingos Mariano Reis, subliña katak sira-nia nia misaun primária mak atu proteje no serbí sidadaun sira husi ameasa dezastre sira, nune’e MoU ne’ebé halo ne’e importante tebes, tanba IGTL iha ona sistema no aplikasaun sizmu no APC nia eanvolmentu importante tebes atu apoia serbisu sira ne’e.

Tuir nia, lansamentu sistema foun IGTL sai hanesan demonstrasaun konkreta ida husi kompromisu Governu nian atu harii sosiedade ida ne’ebé reziliente ba dezastre sira.

“Lansamentu ne’e faz parte husi alerta antisipada bainhira rai-nakdoko akontese dentru minutu tolu, sidadaun hotu ne’ebé iha telemovel bele asesu ba kauza dezastre ho nia kle’an to’o kilómetru ho magnitude hira no nia estragu ne’e hira, públiku bele hatene”, Domingos hateten.

Tuir nia, kolaborasaun ho IGTL nu’udar marka importante no progresu boot ida hodi hametin jestaun dadus estragu, tantu ba infraestrutura públika, uma, ema lakon sira-nia propriedade no seluk tan.

“Sira ne’e ita bele asegura dadus konkretu ida, ita bele halo planu no preparasaun di’ak hodi fó resposta no rekuperasaun emerjénsia ne’ebé efetivu liu, enkuantu simultaneamente promove poupansa orsamentu Estadu, no garante dezenvolvimentu sustentavel, no bem-estar povu nian”, nia hatutan.

Kolaborasaun entre APC no IGTL ida-ne’e sei forma baze ba sistema protesaun sivíl ne’ebé integradu liu, responsivu, no bazeia ba dadus sientífiku, nune’e hametin reziliénsia nasionál ba dezastre sira iha Timor-Leste.

Notísia relevante: IGTL no BMKG lansa sistema monitorizasaun sízmika no alerta tsunami iha TL

Jornalista: Arminda Fonseca 

Editora: Maria Auxiliadora 

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!