Loron mundiál aihan importante ba TL hodi valoriza produtu lokál

DILI, 15 Outubru 2025 (TATOLI)—Diretór Ezekutivu Konsellu Nasional Soberania Alimentár no Nutrisaun (KONSSAN-TL), Komar Mendonça, hateten loron mundiál aihan importante ba Timor-Leste hodi valoriza produtu lokál sira liuhusi feira nasionál.
Feira nasionál ne’ebé hala’o iha ámbitu selebrasaun loron aihan mundiál 2025 ho tema globál “Fó liman ba malu servisu ba aihan ne’ebé di’ak-liu nó ba futuru di’ak-liu” no Timor-Leste opta tema nasionál “Seguransa Aihan nó Nutrisaun Hametin Sistema Aihan Lokál ba Futuru Timor-Leste Saudável”.
“Atividade feira ida ohin ne’e parte ida husi atividade ida-ne’ebé mak ita deside iha enkontru preparasaun nian. Ohin, ita halo abertura ba feira nasionál ba produtu nasionál ne’ebé mak prepara husi ita-nia to’os-na’in sira, mai husi munisípiu sira, entaun ita konsidera katak loron aihan mundial ne’e importante tebes.Tanba ne’e mak kada tinan tenke selebra iha 16 Outubru ne’ebé organiza husi parseiru FAO iha nivel mundiál. Timor-Leste mós hetan oportunidade hodi selebra ida-ne’e hodi fó valoriza ba ita-nia produtu rasik,” Komar Mendonça hateten ba jornalista sira bainhira loke feira nasionál âmbitu selebrasaun loron aihan mundiál 2025 iha sentru konvensaun Dili (CCD, sigla portugés), ohin.
Iha ámbitu komemorasaun ne’e, nai dehan, espesiál ba produtu lokál ne’ebé mak tenke konsumu iha tinan barak nia laran, enkuantu Timor-Leste importa aihan barak mai rai-laran.
“Ita hatene katak iha ámbitu komemorasaun ne’e espesiál ba produtu lokál ne’ebé mak ita tenke konsumu iha tinan barak nia laran. Enkuantu, ita mós importa aihan mai ba nesesidade konsumidór nian. Ita hatene katak soberania aihan mak ita-nia talas, aifarina, fehuk, kumbili, ida ne’e mak existe iha Timor-Leste. Tanba ne’e mak ohin no aban ita tenke valoriza sira-nia existensia iha ita-nia rain, atu nune’e ita-nia agrikultuura sira bele prodús fali bele halo fali nia kontinuasaun ba iha produtu sira-ne’e atu bele fó nutrisaun ne’ebé mak di’ak la kontamina ho kimiku sira. Tanba ne’e mak ohin no aban espesiál ba aihan Timor Leste,” nia dehan.
Iha fatin hanesan, Xefe Gabinete Vise-Primeiru-Ministru no Ministru Koordenadór Asuntu Sosiál, Arantes Isaac Sarmento, hateten ohin marka prezensa iha fatin ida-ne’e atu loke Feira Nasionál iha âmbitu selebrasaun loron aihan mundiál 2025.
“Okaziaun ida-ne’e hanesan lembransa ida katak dalan ba futuru ida-ne’ebé di’ak-liu nó saudável liu hahú hó ita-nia esforsu koletivu sira hodi harí sistema aihan lokál sira-ne’ebé reziliente,” Arantes Isaac Sarmento hateten.
Nia hateten, liuhusi kooperasaun entre Governu, setór privadu, agrikultór no komunidade, bele garante katak família hotu-hotu iha Timor-Leste iha asesu ba aihan ne’ebé seguru, nutritivu, nó prodús lokalmente. Governo Konstitusional da-saia (IX) iha nafatin kompromisu atu promove produsaun lokál, valór adisionál nó asesu ba merkadu hodi hametin ekonomia nasionál nó apoia produtór ki’ik sira.
“ Feira ida-ne’e hatudu kriatividade no potensiál husi ita-nia emprezáriu lokál sira, agrikultór sira nó kooperativa, sira-ne’ebé mak iha ita-nia sistema aihan nia fuan ka sentru nó hala’o papél vitál ida hodi hadia seguransa aihan nó nutrisaun iha nasaun tomak.’Nu’udar ita selebra loron aihan Mundiál nian, mai ita kontinua serbisu hamutuk hodi transforma dezafiu sira ba oportunidade, hodi fó kbiit ba ita-nia ema sira, hasa’e komérsiu iha produtu lokál sira, nó garante katak ita-nia kreximentu ekonómiku la’o hamutuk ho ita-nia sidadaun sira-nia moris-di’ak nó sustentabilidade ba ita-nia ambiente,” nia dehan.
Jerente Grupu Hadomi Moris husi Munisípiu Bobonaru, Agrefina Cadebau, sente kontente tanba pastisipa feira iha ámbitu selebrasaun loron aihan mundiál 2025.
“Ami kontente tanba bele partisipa feira ida-ne’e hodi tuir kompetisaun ba produtu lokál sira- ne’ebé mak iha, tanba atu promove ami-nia produtu ne’ebé ami prodús bele mai hatudu iha ne’e atu ema hotu bele hatene hanesan foos-rai, tua, batar sona, talas no seluk tan,’” nia hateten.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes

