Top

Matthew Carney enkoraja jornalista timoroan brani hasoru dezafiu hodi buka lia-loos

ABC International Development Senior Journalist, Matthew Carney. Imajen Tatoli/Francisco Sony

BOBONARO, 15 Outubru 2025 (TATOLI)—Jornalista Seniór Dezenvolvimentu Internasionál ABC nian, Matthew Carney, husu ba jerasaun joven jornalista sira atu fila-fali ba esénsia loloos profisaun nian, to’o iha istória nia fuan, fó sai diretamente husi kampu no ho aten-barani hasoru dezafiu sira hodi buka lia-loos.

Notísia Relevante: Jornalista na’in-lima mate iha Balibo sai fonte inspirasaun ba mundu jornalizmu

Matthew subliña katak, misaun jornalizmu loloos nian la muda, maske mundu agora nakonu ho dezinformasaun no dominasaun opiniaun nian.

“Ba jornalista sira ohin loron nian, iha ne’e no iha mundu tomak, ne’e signifika atu to’o iha istória nia fuan, iha ne’ebé eventu sira akontese duni, no relata sira ho loloos no ho faktu, ho dilijénsia no desizivu,” Jornalista Senior ABC ne’e hateten iha komemorasaun Balibo Five ba da-50 ho tema “Papél Jornalista sira-nian iha Estadu Demokrátiku no Autoritáriu, no iha Era Intelijénsia Artifisiál (IA)” ne’ebé hala’o iha Balibo, kuarta ne’e.

Nia hateten, jornalista sira tenke preparadu atu hasoru esforsu sira husi sira-ne’ebé iha podér ne’ebé buka atu suprime lia-loos.

Nia mós hanoin hikas misaun korajozu husi jornalista na’in-lima (Balibo Five) hanesan Greg Shackleton, Gary Cunningham, Malcolm Rennie, Tony Stewart, no Brian Peters, ne’ebé inspira jornalista sira iha mundu tomak atu kontinua buka no deskobre lia-loos.

Nia subliña katak sira-nia luta la’ós de’it istória pasada nian maibé misaun ida-ne’ebé la’o hela ne’ebé ezije korajen, kompromisu no perseveransa.

“Maibé bainhira hala’o ho fidelidade, jornalizmu bele muda lala’ok istória nian no destinu nasaun ida-nian hanesan akontese iha ne’e iha Timor-Leste,” nia hateten.

Iha ninia diskursu, nia mós fó omenajen ba Max Stahl, ne’ebé ninia filmajen kona-ba Trajédia Santa Cruz iha tinan 1991 ne’ebé halo mundu nakdoko no hametin apoiu internasionál ba povu Timor-Leste.

“Ha’u lembra nafatin iha sala redasaun SBS nian iha Austrália bainhira filmajen Max nian hatudu ba dala uluk. Ha’u hanoin kedas, ‘Masakre no opresaun labele nega ona. Ne’e hanesan evidénsia konkretu no mundu tenki atua,” nia dehan.

Nia haktuir ninia esperiénsia halo viajen segredu mai Timor-Leste iha dékada 1990, disfarsa hanesan surfista hodi halo kobertura ba luta FALINTIL nian iha Baucau, no nia bolu esperiénsia ne’e hanesan momentu ida-ne’ebé emosionante liu iha nia kareira jornalístika.

“Haree sira-nia espíritu diretamente, ha’u sente inspiradu. Agora ha’u haree sira-nia mehi no esperansa realiza duni iha Timor-Leste ida-ne’ebé independente,” nia haktuir hodi sita Taur Matan Ruak no José Belo nu’udar símbolu ba susesu luta ne’ebá nian.

Nia mós fó omenajen ba matebian David Alex no jornalista John Martinkus, ne’ebé nia hateten katak hala’o papél signifikativu ida iha luta ba demokrasia no deskobre lia-loos iha konflitu nia leet.

Atu hakotu nia mensajen, nia fó hanoin katak iha era intelijénsia artifisiál no jornalizmu bazeia ba opiniaun, devér jornalista loloos sai importante ba beibeik: la’ós hakerek buat ne’ebé editór sira hakarak rona maibé hato’o lia-loos ho korajen no integridade.

” Sai aten-barani no desizivu, maske bainhira susar no perigozu. Ne’e krusiál ba demokrasia no justisa ohin loron,” Carney dehan.

Nia subliña katak, mensajen Balibo Five nian relevante nafatin ohin loron, hodi enkoraja jornalista sira atu la tauk no la kompromete iha sira-nia buka lia-loos.

“Ne’e mak saida maka Balibo Five halo iha tinan 50 liubá, hanesan mós Roger East, Max Stahl, no John Martinkus. Sira hotu iha impaktu loloos no lori mudansa ba di’ak-liu,” nia hateten.

Jornalista : Hortencio Sanchez

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

Sponsored
error: Content is protected !!