DILI, 11 Novembru 2025 (TATOLI)—Ministériu Turizmu no Ambiente (MTA) sei esforsu hodi kumpre aliñamentu ba regulamentu interna setór turizmu nian tuir padraun ne’ebé aplika iha ASEAN hanesan fasilidade infraestrutura, kapasita rekursu umanu no estratéjia merkadória.
Notísia Relevante: Vantajen no desvantajen adezaun Timor – Leste bá ASEAN
Diretór Jerál Ministériu Turismu no Ambiente, António da Silva, hateten hafoin Timor-Leste sai ona membru plenu ASEAN ne’e Timor-Leste nia personalidade mós boot no antes atu hola parte iha ASEAN mós iha dokumentu ba akordu ruma ne’ebé halo liga liu ba turizmu nian, no TL iha MoU ne’ebé laiha komparasaun legál (legal banding) maibé TL nia prontidaun.
“Entaun, konteúdu jerál ba intrumentu legál rua ne’e atu fasilita ita no enkoraja ita atu eleva ita-nia kapasidade dezenvolve turizmu nian hanesan fornesementu servisu turizmu, rekursu umanu, aliñementu no merkadória,” Diretór Jerál ne’e informa ba Agência Tatoli iha nia kna’ar fatin, Vila Verde, ohin.
Servisu saida mak MTA tenke halo mak aliñamentu ba regulamentu interna sira, melloramentu ba fasilidade liuliu infraestrutura hanesan estrada, eletrisidade, liña telekomunikasaun, sistema sanitária, konetividade transporte lokál, bee-moos ne’ebé presiza mellora atu fasilita ba vizitante lokál no internasionál sira.
“Tanba, benefísiu ne’ebé ita hetan bele fó oportunidade ba merkadu turizmu ne’ebé barak no mós tenke haree ba ita-nia asuntu interna ne’ebé ita presiza servisu maka’as ba aliñamentu kualidade tuir padraun ne’ebé ASEAN aplika hanesan akomodasaun ba otél, fatin konferénsia, guest house, tour guide, komunity base turisme, inklui toilet públiku,” membru governante ne’e dehan.
Nia dehan, aleinde infraestrutura ne’e iha buat seluk tan mak rekursu umanu tanba iha ASEAN rasik iha mós iha movel naturál person, oinsá TL eleva kapasidade rekursu umanu hodi submisaun ba nasaun sira iha ASEAN ninian,
Nune’e, asuntu ida-ne’e Governu sei servisu hamutuk ho parte relevante sira hanesan INDIMO, SEFOPE no MESSK, atu fó formasaun ba timoran sira-ne’,e iha kapasidade hodi interese atu promove setór turizmu no bele mós fó oportunidade atu servisu iha nasaun membru ASEAN sira seluk.
Aliñamentu seluk fali mak merkadória (marketing) tamba asuntu ida-ne’e esensiál tebes, maibé husi ASEAN sei fasilita TL kona-ba ida-ne’e. Uluk promove Timor-Leste hanesan nasaun úniku ne’ebé lokaliza entre ASEAN no Ázia pasífiku, maibé agora ita tama ona ASEAN entaun TL sai hanessn grupu rejionál ida-ne’ebé ninia promosaun ba li’ur ne’e ho ninia asesibilidade ne’ebé luan.
Nune’e , nai dehan, Timor-Leste tenke foti oportunidade ne’ebé ASEAN fasilita hanesan treinamentu, promosaun integradu fornesimentu fahe dadus (sharing data) no mós halo formasaun diretamente.
“Promosaun hirak ne’e la’ós de’it atu promove vizitante sira mai vizita hodi hasa’e númeru vizitante ne’e la’e, maibé iha mós benefísiu seluk hanesan eleva kapasidade rekursu umanu nian no oportunidade ba investimentu rai laran”, nia esplika.
Tanba ne’e, tinan oin, Ministériu Turizmu no Ambiente tenke servisu maka’as ho kompromisu ne’ebé iha, tenta para kumpre akordu ne’ebé ita halo ho ASEAN maske aliñamentu hirak ne’e fó biban ba ita atu kumpre durante tinan lima nia laran.
Notísia Relevante: Timor-Leste adere ba ASEAN hanesan vitoria koletiva povu TL nian
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes




