PN aprova orsamentu ba Aileu-Ainaru-Ataúru Baukau iha espesialidade

DILI, 20 Novembru 2025 (TATOLI)—Parlamentu Nasionál aprova proposta Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2026 ba munisípiu Aileu no Ainaru iha espesialidade ho votu afavór 42, kontra 0 no abtensaun 22.
OJE ba Autoridade administrativa Ataúru nian ne’e, Parlamentu Nasionál aprova iha espesialidade ho votu afavór 43, kontra 0 no abstensaun 21 no munisípiu Baukau ho votu afavór 44, kontra 0 no abstensaun 20.
Orsamentu Jerál Estadu 2026 ba munisípiu Aileu ho totál hamutuk $9.497.727 ne’e, aloka ba saláriu no vensimentu $1.956.847, bens servisu $868.675, tranferénsia públika $3.618.332, kapitál menor $390.000 no kapitál dezenvolvimentu $2.663.873.
Tuir livru OJE 2026 nian. Munisípiu Aileu iha programa 14 no sub-programa 35. Programa hirak ne’e mak hanesan dezentralizasaun administrativa no podér lokál prevee $1.851.184, estrada no ponte prevee $338. 8.617, seguransa nasionál prevee $59. 9.054, asesu justisa prevee $50.896, funsionamentu no dezenvolvimentu Institusionál prevee $2.652.178, edukasaun Pré-eskolár prevee $21 8.559, ensinu báziku prevee $2.224.577, ensinu rekorrente prevee $200.
Aleinde ne’e, programa kuidadu saúde primária prevee $1.191.396, água no saneamentu prevee $458.565, inkluzaun sosiál prevee $86.020, turizmu prevee $51.200, investimentu no diversifikasaun ekonómika prevee $6.490, programa agrikultura, ortikultura, kafé plantasaun Industriais no anuál prevee $284.7910 no programa Pekuária, veterinária no teknolojia prevee $24.000.
OJE 2026 ba Ainaru
Orsamentu ba munisípiu Ainaru hamutuk $9.752.205 ne’e aloka ba saláriu no vensimentu $2.300.425, bens servisu $948.342, transferénsia públika $3.708.943, kapitál menor $300.000 no kapitál dezenvolvimentu $2.494.495.
Tuir livru OJE 2026 nian, Munisípiu Ainaru iha programa dezentralizasaun administrativa poder lokál prevee $1.671.205, Estrada no ponte prevee $1.082.657, seguransa nasionál $116.476, asesu justisa prevee $53.601, funsionamentu dezenvolvimentu institusionál $1.922.273, edukasaun pré-eskolár $550.326.
Ba ensinu Báziku $1.896.076, ensinu rekorrente $39.228, kuidadu saúde primáriu $861.637, água saneamantu $592.809, inkluzaun sosiál $138.494, turizmu $82.729, investimentu no diversifikasaun ekonómika $6.531, agrikultura, ortikultura, kafé no plantasaun indústria anuál prevee $702.976, pekuária, veterinária teknolojia $16.831 no jestaun sustentável rekursu floresta prevee $18.042, ho ninia sub-programa hamutuk 46.
OJE 2026 ba Ataúru
Aleinde ne’e orsamentu ne’ebé aloka ba autoridade munisipál Ataúro hamutuk $2.713.532 ne’e aloka ba saláriu no vensimentu $880.651, bens servisu $707.576, tranferénsia públika $613.305, kapitál menor $200.000 no kapitál dezenvolvimentu $312.000.
Iha livru OJE 2026 nian, Ataúru iha programa dezentralizasaun administrativa poder lokál prevee $370.119, Estrada no ponte prevee $99.00, seguransa nasionál $11.500, asesu justisa prevee $8.000, funsionamentu dezenvolvimentu institusionál $1.394.118.
Ba ensinu pré-eskolár $49.710, ensinu báziku $344.752, kuidadu saúde primáriu $131.400, água saneamantu $153.149, inkluzaun sosiál $76.560, turizmu $60.224, agrikultura, ortikultura, kafé no plantasaun indústria anuál prevee $4.000, pekuária, veterinária teknolojia $3.500 no jestaun sustentavel rekursu floresta prevee $7.500, ho ninia sub-programa hamutuk 32.
OJE 2026 ba Baukau
Parlamentu Nasionál aprova proposta OJE 2026 ba munisípiu Baukau hamutuk $13.802.085 ne’e aloka ba saláriu no vensimentu $2.850.742, bens servisu $765.550, transferénsia públika $7.725.580, kapitál menor $150.000 no kapitál dezenvolvimentu $2.310.213.
Livru OJE 2026 nian haktuir, Baukau iha programa dezentralizasaun administrativa podér lokál prevee $5.096.286, Estrada no ponte prevee $132.184, seguransa nasionál $75.623, asesu justisa prevee $55.067, funsionamentu dezenvolvimentu institusionál $3.042.345.
Ba Ensinu pré-eskolár prevee $142.500, ensinu báziku $2.989.929, ensinu rekorrente $1.400, kuidadu saúde primáriu $1.098.252, água sanemantu $481.194, inkluzaun sosiál $102.413, turizmu $81.167, investimentu no diversifikasaun ekonómika $600, agrikultura, ortikultura, kafé no plantasaun indústria anuais prevee $499.405 no pekuária, veterinária teknolojia $3.720 ho ninia sub-programa hamutuk 32.
Iha biban ne’e, deputadu bankada FETILIN, Antoninho Bianco, hateten implementasaun servisu labele haree ba ida-idak ninia identidade tenke fó oportunidade mós ba munisípiu sira seluk, labele haree de’it ba Governante sira-ninia identidade rasik ka labele halo deskriminasaun ba munisípiu seluk.
“Tamba ita haree katak orsamentu OJE ne’ebé aloka ba Manatutu ninia pursentu boot liu fali munisípiu sira selul. Espera ida-ne’e laharee ba identidade ida-nian, nune’e mós iha munisipiu Manufahi dezenvolvimentu ne’e la’o iha fatin-fatin. Tanba ne’e, ami husu atu halo dezenvolvimentu ne’e ho imparsialidade ba munisípiu hotu-hotu, labele iha de’it fatin ida,” Deputadu ne’e hateten iha PN, ohin.
Nune’e, nia dehan, atividade hotu-hotu ne’e sentraliza iha nasionál, di’ak-liu fó fali kompeténsia ba autoridade lokál, atu nune’e sira mak here rasik, Governu labele foti tomak kompeténsia servisu autoridade munispál sira.
Ministru Administrasaun Estatal, Tomas do Rosário Cabral, hateten implementasaun ba dezenvolviementu infraestrutura estrada kintu-kantu ne’e, tanba Governu atu halo komemorasaun ba loron nasionál sira-ne’e mak tenke normaliza estrada sira, ne’e la’ós tau tanesaun individu.
“Nune’e mós hanesan ita lahadau malu ho servisu sira iha munispál nian, tanba ita mós entrega tiha ona livru konsellu 18 ne’e ba sira atu implementa tuir programa neʼebé iha. Signifika autoridade munisipál sira durante ne’e hala’o hela servisu iha baze la’ós hein nasionál de’it,” nia dehan.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes

