DILI, 27 Novembru 2025 (TATOLI)—Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, ofisialmente lansa ona Misaun Timor-Leste iha Espasu, Primeiru Satélite Orbitál Timor-Leste nian, ne’ebé dezeña no konstrui iha Timor-Leste husi enjeñeiru timoroan sira hodi marka pasu istóriku ida ba nasaun ne’e.
Notísia Relevante: PR Ramos-Horta ho empreza Similie diskute lansamentu satélite orbitál dahuluk
“Projetu ida-ne’e la’ós de’it satélite ida. Ida-ne’e hanesan mensajen ida ba ita-nia foinsa’e sira atu estuda siénsia no teknolojia, atu iha mehi boot dezenvolve abilidade ne’ebé sei serve ba sira-nia an no nasaun. Ita-nia oan sira merese hetan oportunidade atu hateke ba lalehan no hatene katak sira bele to’o iha ne’ebá,” Prezidente Ramos-Horta hateten bainhira lansa projetu ida-ne’e iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pite, kuarta (26/11) kalan.
Inisiativa ne’e lidera husi empreza sosiál no teknolojia lokál Similie, iha parseria ho SpaceBase Co. Organizasaun ida-ne’ebé harii husi eis-sientista sira NASA nian ne’ebé dedika ba demokratizasaun asesu ba espasu no Capricornio International, ne’ebé lidera husi emprezáriu Australianu-Arjentinu no defensór STEM Dario Bongiovanni.
Parseria ida-ne’e aliña ho Prezidente nia vizaun atu uza teknolojia avansadu hodi hasoru dezafiu nasionál sira.
Ho apoiu husi Prezidénsia Repúblika no organizasaun espasiál internasionál sira inklui SpaceBase Co. GSEn, no UNISEC Japaun, misaun ne’e ninia objetivu mak atu hatudu oinsá inovasaun lokál kombina ho kooperasaun globál bele fó kbiit ba nasaun ki’ik sira hodi asesu ba solusaun sira-ne’ebé bazeia ba espasu.
CEO Similie, Ana Paula da Costa, hateten projetu ne’e simboliza Timor-Leste nia potensiál atu lidera inovasaun téknolojia.
“Projetu ne’e simboliza Timor-Leste nia potensiál atu lidera inovasaun teknolójiku, enkuantu inspira jerasaun tuirmai husi enjeñeiru no sientista sira. La’ós de’it atu bá iha espasu maibé kona-bá ne’e kona-ba lori espasu ne’e fila fali mai povu Timór-Leste,” Ana Paula hateten.
Bainhira hala’o operasaun, satélite ne’e sei fornese dadus kritiku sira ba observasaun no telemetria rai nian iha tempu-reál.
Prezidente Ramos-Horta konsidera satélite ne’e nu’udar instrumentu esensiál ba futuru Timor-Leste nian, oferese dadus vital ba preparasaun ba dezastre naturál, monitorizasaun ba mudansa klimátika no aumenta produtividade agríkola.
Misaun Timor-Leste iha espasu mós sei sai nu’udar plataforma edukasaun nasionál, hodi inspira estudante sira iha nasaun laran tomak atu hala’o karreira iha Siénsia, Teknolojia, Enjeñaria no Matemátika (STEM).
Iha kolaborasaun ho UNISEC Japaun, Similie sei entrega formasaun espesializada no planu atu estabelese Akademia Teknolojia Aeroespasiál iha Dili, hodi kria dalan karreira foun ba povu Timor-Leste.
Jornalista : Hortencio Sanchez
Editór : Cancio Ximenes
