Klínika Bairru Pite rejista kazu HIV/SIDA 37 inklui labarik tinan 10 na’in-ida

DILI, 10 Dezembru 2025 (TATOLI)—Diretóra Ezekutivu Klínika Bairo-pite Melania Antonia Barreto, informa hahú husi Janeiru to’o Dezembru 2025 ne’e sira rejista kazu HIV/SIDA foun hamutuk na’in-37 ne’ebé kompostu husi mane na’in-30 no feto na’in-hitu (7) no husi númeru ne’e inklui labarik idade tinan 10 na’in-ida (1)
“Kazu ba HIV/SIDA ne’ebé mak relata iha klínika Bairru Pite ba tinan 2025 ne’e deteta kazu foun ba moras HVI/SIDA,” Melania Antonia Barreto hateten ba jornalista sira iha nia kna’ar fatin, Bairru Pite, ohin.
Kazu HIV/SIDA ne’e afeta barak ba ema sira-ne’ebé idade produtivu no mós labarik ki’ik, liuliu ba ema sira-ne’ebé mak ho idade avansadu.
“Ema ne’ebé mak idade boot maibé iha mós joven sira-ne’ebé mak ho idade produtivu mós iha,” mai esplika.
Tuir dadus ne’ebé mak klínika Bairru Pite rejista akomulativu ne’ebé mak kontinua halo tratamentu iha Klínika Bairru Pite ne’e hamutuk 315.
“Totál pasiente sira-ne’ebé mak daudaun ne’e halo tratamentu ativu iha klínika ne’e hamutuk 315 pasiente ne’ebé mak kontínua halo tratamentu ba moras HIV/SIDA,” nia informa.
Kona-ba labarik ho idade tinan 10 ne’e, sira detekta iha semana kotuk no daudaun ne’e nia hala’o hela tratamentu iha klínika Bairru Pite.
“Foin dadauk iha semana kotuk ami simu pasiente ne’ebé mak labarik ki’ik oan ida ho idade tinan 10. Kona-ba mate, iha tinan 2025 ne’e, ami laiha no ami mós la halo traferénsia ba Hospitál Nasionál Guido Valadares, tanba ami iha estoke ai-moruk ne’ebé mak sufisiente atu atende ba pasiente ne’ebé mak HIV/SIDA,”nia haktuir.
Antes ne’e, Diretór Gabinete Polítika Kooperasaun no Dezenvolvimentu Saúde iha Minsiteriu Saúde, Florindo Gonzaga, hateten kona-ba HIV/SIDA iha tinan 2025 ne’e hahú husi Janeiru to’o Setembru, Ministériu Saúde rejista kazu foun hamutuk 79 no na’in-19 mak mate.
“Dadus foun iha tinan 2025, kazu foun hamutuk 79 no mate 19” dehan Diretór Gabinete Polítika Kooperasaun no Dezenvolvimentu Saúde iha Minsiteriu Saúde Florindo Gonzaga ba Jornalista sira, iha Hotel Palm Sprining, sesta (14/11/2025.
Nia dehan, husi survey ne’ebé mak Ministériu Saúde halo ne’e notak katak priviléjiu husi adultu iha 0.2%, no pasiente sira-ne’ebé mak moris ho HIV/SIDA iha2.000-resin.
“Kona ba HIV-SIDA husi survey ne’ebé mak hala’o ita anota katak priviléjiu ba iha adultu ita iha 0.2%. Pur enkuantu númeru pasiente hirak ne’ebé mak moris ho HIV/SIDA ne’e, ita iha 2.000-resin no husi númeru ne’e, bainhira ita halo follow up ita hetan mate kauze iha 105. Ne’e ita esklui no duplikasaun iha 43 ne’e mós esklui husi 2.000-resin ne’e. Balun ita hetan katak pasiente balun ho identidade ne’ebé mak laiha, númeru mate de’it husi 2003 to’o agora iha 409. Husi ne’e ita hetan akomulasaun katak iha kazu 1.709 mak agora daudaun sofre ba iha HIV/SIDA,” nia dehan.
Nia informa, husi 1.709 ne’e hirak ne’ebé mak konsumu ai-moruk rutina mak hamutuk 1.215 no kauze iha 400 mak sai husi Sistema no ida-ne’e mak presiza hamutuk buka tuir, atu nune’e sira bele kontínua hemu ai-moruk.
“Entaun ita iha pur volta de 400 ou 500 mak sai husi sistema, ida-ne’e mak presiza atu ita hotu hamutuk hodi buka ba fali pasiente atu sira bele kontinua hemu ai-moruk. Atinjimentu prinsipál liuliu ne’ebé mak Minsiteriu Saúde infrenta mak ita-nia atinjimentu ba iha taxa mortalidade ba iha HIV/SIDA, agora daudaun ita konsege redús,” nia informa.
Ba inan isin-rua nia prevalenjia nene’e mantein prevalenjia taxa afetasaun HIV/SIDA ba iha inan isin-rua ne’e kontínua mantein no mós pasiente hirak ne’ebé mak moris ho HIV/SIDA ne’e nia taxa uitoan maibé númeru mortalidade konsege hatun uitoan.
Nia esplika, husi númeru ne’e rejistu barak-liu husi munisípiu Dili inklui munisípiu tolu ne’ebé mak iha fronteira.
“Husik númeru ne’ebé mak ohin relata nafatin númeru ne’ebé mak aas liu iha Dili, Kovalima, Bobonaru no RAEOA. Kona-ba kazu sira-ne’ebé mak ohin temi-ne’e, ita ko’alia númeru enjéral maibé husi rezultadu survey hatudu katak adultu númeru ne’e matein ida iha 0,2%. Signifika HVI/SIDA agora daudaun nian ne’e aas iha grupu risku sira hanesan FSW, MSM no transgender maibé ba populasaun enjéral no mós populasaun adultu husi idade produtiva iha de’it 0,2%. Tanba ne’e, atu hatete katak dadus refere mai husi dadus survey no númeru afetasaun aas liu iha grupu risku kompara komunidade enjéral,” nia dehan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes

