LAUTEIN, 12 Dezembru 2025 (TATOLI)– Sekretáriu Estadu, Floresta Fernandino Viera, hateten, Governu deklara Parké Nasionál Kay Rala Xanana Gusmão, ne’ebé lokaliza iha Ainaro no Manufahi nia klaran sai hanesan Patrimóniu Estadu nian.
“Tinan 2026, ita sei deklara Parke Nasionál Kay Rala Xanana Gusmão, iha munisípiu Manufahi no munisípiu Ainaru nia klaran ho ektare 9.000. Ita deklara Parké sira ne’e no área protejida sira sai hanesan propriedade Estadu nian la’ós propriedade privadu ka pesoál ema ida nian”, Sekretáriu Estadu ne’e dehan iha munisípiu Lautein, foin lalais ne’e.
Notísia relevante:Timor-Leste finaliza dokumentu kandidatura Parke Nasionál Nino Konis Santana ba UNESCO
Daudaun ne’e, Governu aselera hodi define área protejida no parké sira, nune’e individu sira labele privatiza hodi halo espansaun ba hela fatin sira ka uzu ba atividade seluk.
Nune’e, Governu esforsu halo deklarasaun ba Parque Nasionál Kay Rala Xanana Gusmão ne’e tuir Rezolusaun Governu númeru 38/2015, ne’e atu salva, proteje no konserva biodiversidade hanesan flora-fauna no, eko-sistema, abitat, espesiál, no proteje rekursu florestál sira no promove sítiu istóriku sira hotu ne’ebé iha área parke nasionál nia-laran,esforsu husi Nonu Governu Konstituisionál nian atu proteje no jere sustentabilidade rekursu naturál sira iha Timor-Leste.
“Iha Timor-Leste, ita iha Parké Nasionál rua ida Parké Nasionál Nino Konis Santana iha Munisípiu Lautein ne’ebé deklara iha tinan 2008, ho totál área hamutuk ektare 130.500, ne’ebé kobre husi Terestre no Marína nian. Tanba ne’e iha IX Governu Konstituisionál bainhira ofisialmente deklara tan Parque Nasionál Kay Rala Xanana Gusmão, iha Timor ita iha ona Parke Nasionál rua”, nia afirma.
Tuir Dadus husi Diresaun Jerál Floresta (DGF) hatudu katak Timor-Leste iha kobertura floresta totál ektare 869.000, ho taxa desforestasaun aproximadamente 1.7% kada tinan. Iha momentu ne’e, país ne’e iha totál 46 área protejida, inklui terrestre no marína, no área importante ba espésie seluk tan, hanesan kakatua mutin no kakatua verde, inklui mós foho sadan no mota clere.
Parké Nasionál Kay Rala Xanana Gusmão identifikadu ho área totál ektare 9.948, lokaliza iha munisípiu Manufahi no Ainaro, no reprezenta mudansa signifikante iha esforsu nasionál ba konservasaun no valorizasaun patrimóniu naturál iha Timor-Leste.
Notísia relevante:Timor-Leste sei aprezenta Parke Nasionál Nino Konis Santana hanesan Patrimóniu Mundiál
Jornalista : Anito Soares
Editor : Florencio Miranda Ximenes




