VIKEKE, 23 Dezembru 2025 (TATOLI)—Autoridade, veteranu no komunidade husi suku neen (6) iha Postu Administrativu Ossú, Munisípiu Vikeke, Tersa ne’e, rejeita desizaun Ministériu Edukasaun (ME) taka Klase Paralela Sekundária Olokasa iha Suku Uagia.
Portavóz Júlia Guterres Gusmão deklara Klase Paralela Sekundária Olokasa hahú simu inskrisaun iha tinan 2023 bazeia ba karta sirkulár ME Nú. 01/MEJD/2023 no hahú ofisializa prosesu aprendizajen iha 30 Janeiru 2023.
“Maibé, iha tinan 2025 ami hasoru fali novidade moruk husi ME ba Despaxu Nú. 222 DGES/ME/XI/2025, Dekretu Ministeriál Nú. 23/2025, 13 Agostu, kona-ba Aprovasaun Organizasaun Públika Tranzitória Rede Eskolár Ensinu Sekundáriu nian ba Aneksu II ne’ebé refere iha Artigu 6 kona-ba klase paralela, ne’ebé ramata iha tinan 2026”. Ida-ne’e hamate fali ami komunidade tanba klase paralela ne’e eziste ona tinan tolu,” nia kestiona.
Nia esplika despaxu ME taka klase paralela ne’e laiha razaun ruma no esplika katak Klase Paralela Uagia prenxe rekizitu sira husi Artigu 6 no Dekretu Ministeriál Nú. 23/2025.
“Estudante finalista husi Klase Paralela Sekundária Uagia hamutuk na’in-47 partisipa ezame nasionál no aprovadu. Tanba ne’e, laiha razaun dehan menus rekursu umanu. Tan ne’e, ami husu ME mantein Klase Paralela Sekundária Uagia. Karik laiha solusaun ruma husi ME, ami sei halo asaun pasífika iha 05 Janeiru 2026,” Júlia hato’o iha Uagia.
Notísia relevante: https://tatoli.tl/2025/06/16/mota-uagia-difikulta-movimentu-estudante-no-komunidade/
Iha fatin hanesan, reprezenta veteranu, José da Silva ‘Halibur’ haktuir Klase Paralela Uagia estabelese inisiativa husi komunidade, autoridade no veteranu sira hamutuk mak husu ME hodi loke Klase Paralela Sekundária Uagia tanba haree ba distánsia husi mota sorin bá eskola sentrál ne’e dook, depoiz tempu udan ne’e difikulta estudante sira bá eskola.
“Agora ME fó-sai despaxu dehan taka fali ida-ne’e mak halo ami sai triste. Loloos ne’e ME mellora di’ak liután atu ita prodús ita-nia rekursu umanu, fasilita ita-nia estudante sira husi mota sorin ne’e besik asesu ba edukasaun. Tan ne’e, ha’u reprezenta veteranu hakarak husu ME mantein klase paralela ne’e. Se atu taka Ministra Edukasaun tenke mai ko’alia ho ita-nia inan-aman estudante nian,” nia sujere.
Nune’e mós, reprezentante autoridade lokál Suku Uagia, Silvino da Silva lamenta ho desizaun ME nian taka Klase Paralela Uagia, tanba klase ne’e ME mak deside loke hodi fasilita estudante sira-ne’ebé hela parte suku neen (6) iha mota sorin.
“Ami Suku Uagia deside Programa Nasionál Dezenvolvimentu Suku (PNDS) konstrui sala rua ba Klase Paralela Sekundária Uagia, ne’ebé agora konklui ona, hodi profesór no estudante sira uza. Nune’e, ami sujere ba ME labele taka klase ida-ne’e. Se taka ami sei hasoru dezafiu tanba distánsia husi Uagia ba Sekundáriu Sentrál Olokasa kilométru 10-resin, depois ami iha-ne’e laiha transporte públiku, kuandu tempu udan tenke hakur mota,” nia informa.
Aleinde ne’e, reprezentante inan-aman estudante, Pedro Ximenes Monteiro sente triste rona despaxu husi ME taka klase paralela.
“Estudante agora sei eziste hela, tanba saida mak taka fali? Estudante laiha karik loos, maibé ita-nia oan sira sei iha. Atu taka klase ne’e ami inan-aman sei la aseita desizaun husi ME nian. Karik taka, ami inan-aman husi suku neen iha mota sorin sei halo asaun tanba hamate ami-nia oan sira-nia futuru,” nia lamenta.
Entretantu, estudante Klase Paralela Sekundária Uagia totál hamutuk 140. Husi númeru ne’e, estudante na’in-47 mak finalista. Daudaun ne’e sei eziste estudante na’in-82 no profesór hamutuk na’in-13.
Jornalista: Vitorino Lopes da Costa
Editór: Xisto Freitas da Piedade
