Top

CHRO-MAP relata violasaunn direitu umanu iha Myanmar ba Ramos-Horta

Prezidente Repúblika, Jose Ramos-Horta, hala'o enkontru ho Organizasun Myanmar, Palásiu Prezidensiál, Bairru-Pité, kuarta(14/01/25). Imajén TATOLI/Egas Cristóvão

DILI, 14 Janeiru 2026 (TATOLI)–Diretór Ezekutivu Chin Human Rights Organization (CHRO), Salai Za Uk Ling, hamutuk ho Diretór Myanmar Accountability Project (MAP), Chris Gunnes, ne’ebé akompañadu husi advogadu José Texeira, kuarta ne’e, hasoru malu ho Prezidente Repúblika José Ramos-Horta ne’ebé nudar mós Laureadu Novel ba Pás hodi relata situasaun violasaun direitu umanu iha Myanmar dadaun ne’e.

Notísia Relevante: MAP-CHRO hato’o keixa ba MP hasoru junta militár iha Myanmar

“Ohin, ami hasoru malu ho Prezidente Repúblika, José-Ramos Horta, hodi relata kona-ba violasaun direitu umanu ne’ebé sistemátiku akontese iha fatin hotu-hotu, ne’ebé komete husi junta militár iha ha’u-nia rai moris fatin Estadu Chin Myanmar tomak,” Diretór Ezekutivu Chin Human Rights Organization (CHRO), Salai Za Uk Ling, hateten ba jornalista sira hafoin hasoru malu ho Xefe Estadu iha Palásiu Prezidensiál Nicolau Lobato, Bairru Pite, ohin.

Nia dehan, informa ba Prezidente Ramos-Horta ne’ebé hanesan mós Laureadu Prémiu Novel ba Pas ida no husu apoiu Xefe Estadu nian hodi kondena aktu ne’ebé junta militár hala’o iha nasaun referidu.

Prezidente Repúblika, Jose Ramos-Horta, hala’o enkontru ho Organizasun Myanmar, Palásiu Prezidensiál, Bairru-Pité, kuarta(14/01/25). Imajén TATOLI/Egas Cristóvão

“Organizasaun Nasaun Unida (ONU) deskreve ona teror ne’ebé akontese iha nasaun tomak. Ami informa ba Prezidente Repúblika, teror ne’ebé akontese intensifika, tanba forsa revolusináriu manán fatin barak husi junta hamosu atake aerea kuaze loro-loron iha ospitál sira, sentru sira ba ema dezlokadu interna sira, Igreja sira no fatin adorasaun sira seluk ne’ebé ho intensaun atu destroi,” nia dehan.

Iha biban ne’e, sidadaun Myanmar ne’e relata mós ba Ramos-Horta kona-ba kazu ne’ebé CHRO foti hodi akuza membru militár na’in-10 ne’ebé sai autór ba junta militár no kazu ne’e aprezenta ona ba Ministériu Públiku iha Dili.

“Ha’u mós hato’o ba Prezidente Repúblika kona-ba kazu ne’ebé organizasaun Direitu Umanu Chin hato’o hasoru membru na’in-10 husi militár Myanmar nian ne’ebé hato’o iha Dili. Krime sira-ne’e hetan akuzasaun, inklui violasaun ba feto isin-rua ida, masakre ba ema na’in-10, inklui jornalista ida (1) no labarik mane ho tinan 13 entre ema na’in-ualu (8) nia kakorok ema tesi ho pastor Kristaun ida (1), no diákonu na’in-tolu (3) atake husi aviaun atake hasoru ospitál ida-ne’ebé hamate pesoál médiku na’in-haat (4) ho pasiente na’in-haat (4), no atake oioin hasoru Igreja,” nia dehan.

Tuir nia, iha Timor-Leste matan-been, tristeza no solidaridade nian hatudu ona, triste tanba iha rekoñesementu ida katak violénsia sira-ne’ebé sofre iha Timor-Leste durante tranzisaun ba nasaun ida, ohin loron akontese iha Myanmar nu’udar kestaun polítika Estadu nian.

“Maibé iha matan-been solidaridade nian, iha rekoñesimentu no fahe esperiénsia ida-ne’ebé ligasaun parastiku nian. Ha’u hakarak ramata hodi hateten, ami mai iha Timor-Leste ho esperansa, espera katak maske ita hetan negasaun justisa iha ami-nia rain rasik. Ita sei hetan sentidu iha instuituisaun ruma iha ne’e, ami reza kata, haree ba Timor-Leste nia esperiensia rasik, no haree ba nasaun ida-ne’ebé fiar ba sarani maka’as sai fatin ida ne’ebé ami-nia hakilar ba justisa, sei rona no ita-nia orasaun ba Maromak sei hetan resposta,” nia dehan.

Iha fatin hanesan, Direitór MAP, Chris Gunness, hateten enkontru ho Ramos-Horta di’ak tebes no simu sira ho laran tomak no rona saida mak hato’o kona-ba situasaun Myanmar nian.

“Ami enkontru ne’ebé di’ak tebes ho Prezidente Repúblika, ne’ebé iha sentidu boot, ami espresa liuliu kona-ba solidaridade Timor-Leste nian. Pontu importante ne’ebé hakarak hato’o iha ne’e katak, iha sistema judisiariu ne’ebé indepedente no laiha interferensia polítika,” Chris hateten.

Nia afirma, importante liu mak Timor-Leste nia papel bele sai lian morál nian iha ASEAN, funsaun ne’ebé mosu liuhusi prosesu istória ne’ebé naruk, istória tranzisaun ne’ebé iha, organizasaun sosiédade sivil ne’ebé ativu.

“Ita espera katak ida-ne’e iha papel ida-ne’ebé importante Timor-Leste iha rejiaun hetan respeitu, la’ós de’it iha rejiaun maibé mós iha nivél globál. Ami hotu konkorda katak Timor-Leste iha sistema judisiariu ne’ebé independente tebes no ha’u labele ko’alia kona-ba saida mak Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta ko’alia. Maibé iha kooperasaun ida-ne’e bele kontinua ba oin,” nia dehan.

Tuir nia haree, sistema judisiariu Timor-Leste nian independente tebe-tebes, tanba Estadu Direitu Demokrátiku ne’ebé la’o hanesan parte komponente importante atu halo prosesu ba oin.

Jornalista : Hortencio Sanchez

Editór       : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!