OEKUSI, 20 Janeiru 2026 (TATOLI) – Primeiru-Ministru (PM), Kay Rala Xanana Gusmão, orienta Ministériu Finansa atu kria lei ida, kona-ba fundu mineiru, tanba Timor-Leste daudaun ne’e iha ona lei fundu petróliferu.
Xefe Governu hato’o nia orientasaun ofisiál ne’e, iha ámbitu aprezentasaun progresu atividade minerál no potensialidade rekursu minerál, ne’ebé aprezenta husi Autoridade Nasionál Minerál (ANM) iha salaun konvensaun Palaban, Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), tersa ne’e.
“Ohin ita hetan netik koñesimentu kona-ba progresu atividade minerais no potensialidade rekursu minerais maibé ho ida-ne’e, mak ha’u husu ba Ministra Finansa, kria fundu ida ba mineirus ne’e, tanba ita iha ona fundu petróleu, mak ajuda hela ita,” PM Xanana hateten iha ámbitu ne’e.
PM Xanana konfirma katak ho kriasaun lei fundu mineiru ne’e, tanba osan povu nian tenke jere ho di’ak.
“Buka atu dezenvolve didi’ak, maibé ita lahatene uza didi’ak osan povu nian, mak buat ne’e sei la’o hela nune’e, tanba ida-ne’e mak ami mai hotu Oekusi, pela última-vez atu hadi’a ita-boot sira-nia hanoin, no responsabilidade, ho ita-boot sira-nia matenek no dedikasaun onestidade bele hadi’a tiha rai ida-ne’e, nune’e mós sei iha fundu mineiru,” PM Xanana afirma.
Notísia relevante: https://tatoli.tl/tag/fundu-mina-rai-timor-leste/
Xefe Governu ne’e, subliña, Timor-Leste iha fundu petróleu, hodi temi katak, osan povu nian tenke jere ho di’ak tanbasá?, tanba ho povu nia terus mak manán osan ne’e, tanba ukun-an nasaun viziñu sira Indonézia ho Austrália selebra ona akordu ofisiál hodi fahe pursentu. Maibé, ho povu nia terus no susar manán tiha funu, hodi manán osan ne’e, tanba ne’e mak responsabilidade ita-nia mak ida-ne’e, osan povu nian tenke jere ho di’ak.
“Ida-ne’e mak fó konsiénsia ba ita, labele gasta arbiru osan, gasta ho responsabilidade no gasta ba povu no rai ida-ne’e, tanba povu mak manán tiha osan ne’e, ho ruin no raan, ho terus ho mate, ida-ne’e ita hotu, husi ferik no katuas sira to’o joven matenek sira atu kaer rai ne’e, ne’e importante maibé ida-ne’e ita ko’alia ba fundu petroleu, Bayu-Undan hotu ona, ita gasta arbiru de’it, ita halo planu boboot hakarak tinan ida rai sai milagre,” nia afirma.
Tanba ne’e, PM Xanana enkoraza entidade hotu, ho neineik no la’o nafatin, dezenvolve potensialidade sira la’o nafatin, neneik-neneik maibé bebeik povu sei hetan di’ak no rai ne’e sei la’o ba oin.
“Ida-ne’e mak ha’u husu ba imi, tanba ami mai hodi ida-ne’e, mai atu tau nafatin ba imi-nia ulun, se lae, ita fó osan barak mai la’ós manán votus, lae mai atu kaer ukun hala’o serbisu ho objetivu boot ida, serbi rai ne’e ho povu ida-ne’e,” nia apela.
Prezidente Autoridade Nasionál Minerál, Rafael de Araújo, informa, objetivu husi aprezentasaun ne’e, atu hasa’e koñesimentu ba sidadaun hotu hodi hatene kona-ba progresu atividade minerál no potensialidade rekursu minerál.
“Ami ho ekipa tékniku sira hotu mai aprezentasaun iha Oekusi, ho objetivu atu partilla ba sira kona-ba dezenvolvimentu setór mineiru, ne’ebé mak la’o iha rai-laran, nune’e ema hotu bele iha koñesimentu kona-ba setór mineiru ne’e rasik,” nia hateten.
Entretantu, tuir dadus ne’ebé aprezenta husi ANM, katak atualizasaun mapa bloku minerál ba atividade prospesaun no peskiza, iha área konsesaun 53 mak atribuidu ona ba empreza internasionál no nasionál sira.
Husi área konsesaun 53 ne’e, empreza mineiru 15 mak hala’o hela atividade minerál iha Timor-Leste ho investimentu millaun $20.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo
