CAC no KPK selebra akodu kooperasaun ba prevensaun krime korrupsaun

DILI, 21 Janeiru 2026 (TATOLI)—Komisaun Antí-Korrupasaun (CAC, sigla portugés) selebra akordu kooperasaun ho Komisi Pemberatasan Korrupsi (KPK) hodi prevensaun krime Korrupsaun, iha loron 14 Janeiru 2026.

“CAC mós sai ona membru ASEAN ba 11. Entaun ita presiza halo kooperasaun ho KPK atu nune’e bainhira iha kazu korrupsaun ne’ebé liga ho aset ne’e ita mós husu sira-nia tulun. Se ita-nia ema Timor loke konta bankária iha Indonézia, sira sosa rai, sosa uma iha Indonézia, se sira halo krime ruma, ita Timor bele komunika ho sira (KPK) atu haree asuntu ne’e,” Komisáriu CAC, Rui Pereira dos Santos, hateten ba Jornalista sira iha ninia knaar fatin, Farol, Kuarta ne’e.

Nia dehan, kooperasaun ne’e importante tanba haree ba Autoridade Timor-Leste labele hakat liu nasaun seluk ninia soberania. Tanba ne’e, ho memorandu ne’e karik iha ligasaun ho korrupsaun ruma liga ho timoroan, maka parte CAC bele husu tulun ba KPK atu fornese informasaun no buka tuir.

“Sasán sira ne’e sira rai iha Indonézia iha ka lae. Hanesan konta sira, uma ka rai ne’e iha ka lae, entaun bele tulun CAC Timor-Leste bele lori prosesu ne’e ba oin,” nia akresenta.

Notísia relevante : TL partisipa konferénsia estudu konvensaun Nasaun Unida kontra korrupsaun

Aleinde ne’e, liuhusi kooperasaun ne’e, bele mós halo formasaun.

“Formasaun ne’e ita la selu fee maibé prepara de’it ita-nia billete no ita hela iha ne’ebá,” nia katak.

Iha ámbitu asina memorandu ne’e, Komisáriu hato’o katak Indonézia presiza tau-matan ba empreza estatál Indonézia barak mak kaer projetu boot iha Timor.

“Se sira envolve iha kazu korrupsaun ita mós bele halo prosesu kontra sira hodi kontaktu sira (KPK) para sira bele halo prosesu sira-nia ema iha ne’e,” nia katak.

Iha akordu ne’e, KPK Indonézia foku mós halo formasaun ba matéria aprendidu sira aleinde ida-ne’e formasaun mós ba matéria investigadór sira.

“Ita sei identifika matéria nomós iha prevensaun barak liu kona-ba estudu no deklarasaun rikusoin tanba iha Indonézia ne’e deklarasaun rikusoin ba hotu KPK, ita iha ne’e Titulár órgaun Governu hanesan Ministru, Vise-Ministru no Sekretáriu Estadu sira, Deputadu Komisáriu KAK ho Adjuntu ba hotu Tribunál Rekursu, CAC ne’e simu de’it deklarasaun rikusoin husi Juíz, Prokuradór Jerál, Defensór Públiku, Ofisiál Justisa, Diretor Jerál, no Xefe Departamentu sira,” nia katak.

Nune’e, durante estadia iha Jakarta – Indonézia, ekipa CAC hetan oportunidade bá vizita fatin ne’ebé mak aguarda servisu atendimentu ligasaun ho objetu aprdrendidu ka Rumah Penyimpanan Barang Sitaan Negara (Rupbasan)

Ekipa CAC rejista no haree kondisaun nune’e iha futuru bele halo instalasaun hanesan.

“Hanesan CAC, ami bá haree Rupbasan KPK ne’e ita atu halo Cangi hanesan presiza osan miliaran juta, maibé ami-nia edifísiu ne’ebé mak atu konstrui iha Palapasu ba futuru ne’e ita mós sei harii netik uma oan ida para karik ita preende karreta ka motór ne’e iha netik espasu atubele agurda sasán ne’e labele estraga, aban bainrua nia valór sei iha,” nia tenik.

Iha biban ne’e, Komisáriu CAC hateten, iha ámbitu asina kooperasaun, parte rua fortelese kooperasaun entre Polísia Nasionál Timor-Leste no Polísia Repúblika Indonézia (POLRI) ne’ebé destaka iha KPK, ne’ebé foku liu ba iha parte Investigasaun Kriminál mós testamentu ba sasán aprdrendidu sira.

Timor-Leste tama ona iha ASEAN no CAC sai ona membru ba ASEAN part ba dala-11, aleinde halo kooperasaun ho KPK presiza halo kooperasaun ho CAC Malázia no Tailándia.

“Komisaun Anti Korrupasaun Malázia orbainhira ami ba enkontru kona-ba ASEAN, ho Komisáriu nia dehan ba ami katak memorandu ne’e bele iha bele mós laiha, tanba imi agora membru ASEAN hanesan parte ne’ebé kualker komunikasaun ne’ebé haruka mai, imi presiza saida de’it haruka mai hela formdu sira sei hela iha asrama Malázia gratuitu la selu buat ida,” nia informa.

Aleinde ne’e, CAC sei forma kooperasaun ho Singapura tanba iha kazu daudaun trasferénsia osan millaun $43, sira ajuda CAC hodi halo kaselamentu.

Reprezenta Komandu Jerál Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL) ne’ebé hola parte delegasaun CAC ba akordu ne’e, Superintendente Xefe Polísia José Soares, hateten, PNTL hanesan ajente Judisiál ida, auziliár prosesu ne’ebé submete ba Prokuradoria iha papél la hanesan ho CAC.

Nia esplika, PNTL nia serbisu la haree ba krime jerál maibé hanesan ajente judisiál atu hamutuk hodi haree KPK nia sistema no maneira serbisu, nune’e notra katak iha diferensa ho Timor-Leste.

“Ema-nia sistema ida-ne’ebé mak integradu, haree ba asuntu Korrupsaun Prokuradór iha KPK nia laran, Polísia integra mós iha KPK nia laran. Agora iha ita-nia ajuda tuir kuadru legál ne’ebé iha serbisu iha fragmentasaun, ba iha kombate Korrupasaun CAC iha kompétensia tomak, PNTL ba krime jerál,” nia afirma.

Diretora Jeral Patrímoniu Estadu iha Ministériu Finansas, Timotea P. Marquez, reforsa, Ministériu Finansa halo kooperasaun hamutuk ho KPK atu haree direita mekanizmu sira ba patrimóniu Estadu ne’ebé aprendidu.

“Ministériu Finansa hanesan parte ida ikus liu hodi simu fontes patrimóniu sira inklui mós patrimóniu kofre Estadu nia, bainhira rezultadu prosesu sira la’o ona nia desizaun finál ba sira, se entrega ba Ministériu Finansa liuhusi patrimóniu Estadu oinsá mak kontinua jere nomós ba prosesu sira ba halo leilaun,” nia dehan.

Tanba ne’e, konsidera delegasaun nia vizita ne’e pertinente tebes.

“Ami hakarak haree mekanizmu servisu ba jestaun sira ne’ebé mak hahú oiná mak KPK iha ne’ebá simu sasán ka sita oinsá mak sira verifika ba aset sira ne’e,” nia haktuir.

Jornalista     : Natalino Costa

Editora          : Julia Chatarina