iklan

JUSTISA, HEADLINE

Tribunál halo julgamentu ba Antigu Diretór Nasionál Biodiversidade RdRP

Tribunál halo julgamentu ba Antigu Diretór Nasionál Biodiversidade RdRP

Edifísiu Tribunál Primeria Instánsia Dili. Imajen TATOLI/António Daciparu

DILI, 29 Janeiru 2026(TATOLI)–Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili (TJPID), Kinta ne’e, halo julgamentu ba Antigu Diretór Nasionál Biodiversidade iha Sekretaria Estadu Ambiente (SEA) iha tinan 2022.

Tribunál halo julgamentu tanba nota katak iha indísiu ba krime abuzu poder no konflitu interrese hodi aprova kontratu ba nia oan na’in rua sai nu’udar Guarda ba Biodiversidade.

Iha sala julgamentu, iha faze ba produsaun provas, Tribunál rona depoimentu husi Arguidu RdRP hodi hatan ba Ministériu Publiku (MP) nia akuzasaun.

Durante julgamentu, arguidu deklara katak, momentu ne’ebá arguidu hanesan nu’udar Diretór Nasionál Biodiversidade, nune’e nia rekoñese katak nia parte maka elabora proposta ba rekerimentu Guarda Biodiversidade, asina no haruka karta pedidu ba Antigu Sekretáriu Estadu Ambiente ho asuntu aprovasaun ba rekrutamentu voluntáriu Guarda Biodiversidade.

Arguidu mós rekoñese, husi karta ne’e anexa mós arguidu nia oan na’in-rua nia naran, ho razaun katak, arguidu nia oan na’in-rua ne’e antes nee serbisu ona voluntáriu iha United Nations Development Programme (UNDP), hafoin ramata sira mai hahú voluntáriu iha Diresaun ne’ebé arguidu hala’o serbisu.

Arguidu deklara, nia oan na’in-rua mós hala’o serbisu voluntáriu iha Diresaun Nasionál Biodiversidade kleur ona, sai mós hanesan pontu fokál, ho ida-ne’e maka sira-nia naran mós tama hotu iha lista rekrutamentu ba programa dekarbonizasaun.

Arguidu konfesa ba Tribunál katak, iha loron 15 pedidu ne’ebé elabora ikus hetan aprovasaun, husi lista ne’ebé hetan aprovasaun inklui arguidu nia oan na’in-rua, ho kontratu ba programa ne’ebé iha durante fulan-haat.

Notísia relevante : Timor-Leste no Fundasaun Oseanu Azúl aborda programa avaliasaun ba biodiversidade mariña

Bainhira Tribunál konfima kona-ba kontratu ne’e arguidu deklara kontratu arguidu maka halo, no lista ne’ebé aprezenta inklui arguidu nia oan na’in-rua, no tuir regra sé nia oan iha hotu laran arguidu bele hato’o impedimentu, maibé arguidu la halo ida-ne’e.

Tribunál konfirma kona-ba kriteira atu hili voluntáriu sira ne’e arguidu esplika ba Tribunál katak, kriteira ne’ebé uza atu hili voluntáriu sira ne’e, tanba sira serbisu kleur ona iha koñesimentu, tanba ne’e mak diresaun presiza ema atu apoiu serbisu ba programa ne’ebé iha, ho ida-ne’e arguidu nia avaliasaun rasik ba sira ne’ebé serbisu voluntáriu hili sira-nia naran hodi aprezenta.

Arguidu deklara, kontratu ne’ebé sira halo la liuhusi konkursu no nomeasaun direta, tanba programa ne’e mai ho fulan-haat de’it, atu ezekuta programa mak ho meiu ida rekruta pontu fokál sira hodi hala’o serbisu.

Arguidu esplika, orsamentu ba programa ne’e, mai husi orsamentu Estadu, subensaun públika.

Arguidu afirma, momentu ne’ebá laiha tempu atu loke konkursu, tanba ne’e orden mai husi superiór Antigu Sekretáriu Estadu Ambiente no osan ne’e mai ho tinan barak orsamentu ratifikativu nian, nune’e mak tenke implementa, nune’e mak buka meiu atu rekruta pontu fokál sira atu implementa programa ne’e.

Arguidu deklara tan, iha pedidu ne’ebé submete, arguidu la informa ba superiór sira katak, nia oan na’in-rua mós tama iha lista ne’ebé iha.

Maski nune’e, arguidu deklara, antes nia oan na’in-rua molok ne’e hala’o voluntáriu iha Diresaun Nasionál Biodiversidade no ema sira ne’ebé serbisu iha ne’ebá koñese arguidu nia oan, no arguidu mós informa kuandu iha konversa balun katak, nia oan na’in-rua mós hala’o serbisu voluntáriu.

Arguidu deklara, kona-ba banhira naran lista submete arguidu la informa ba nia superior katak nia oan nain rua nia naran mos tama hotu.

Arguidu rekoñese, desizaun ne’ebé foti, fó oportunidade ba sira nia oan atu apreende, no fó benefisiu ba sira. Maibé kona-ba serbisu ne’ebé iha to’o ikus finaliza hotu, durante fulan-haat nia laran.

Arguidu rekoñese, dokumentu ne’ebé trata tuir regra hela, maibe arguidu falla la envoka ba iha superiór kona-ba nia oan na’in-rua maka tama hotu iha lista ne’e, tanba ne’e arguidu arepende tebes.

Tribunál konfirma kona-ba prosesu rekrutamentu arguidu deklara, antes atu ba too iha superiór liu husi Vistu Diretór Jerál mak ba iha superiór.

Arguidu deklara tan ba Tribunál kona-ba nia oan na’in-rua naran tama, nia la informa ba iha superiór sira, no la hato’o karta impedimentu ruma, maski arguidu envolve-an mós iha ekipa rekrutamentu.

Banhira selebra kontratu nia parte la influénsia hodi hatama nia oan, maibé sira tama duni prosesu ne’e, maibé tanba antes ne’e voluntáriu ona.

Iha fatin hanesan, sasin AAdR deklara, koñese arguidu tanba serbisu hamutuk iha meiu ambiente, tanba momentu ne’ebá sasin hanesan Asesór Polítiku.

Sasin deklara, iha tinan 2022 kontinua halao knaar hanesan Asesór, iha tinan 2022 akontese rekrutamentu ba Brigada Ambientál, maibé kona-ba rekrutamentu ne’e entre Diretór sira maka hatene.

Sasin deklara, programa ne’ebé iha hala’o durante fulan-haat no kona-ba arguidu nia oan na’in-rua sasin la koñese no hatene, hafoin rekrutamentu tiha maka sasin foin koñese no hatene katak, arguidu nia oan na’in-rua mós hala’o serbisu iha ne’ebá.

Tribunál konfirma kona-ba sé maka rekomenda halo rekrutamentu ba programa ne’e, arguidu laiha koñesementu

Akuzasaun

Tuir akuzasaun katak, iha loron 14 Juñu 2022, arguidu RdRP, hanesan Diretór Nasionál Biodiversidade, iha Fomentu Dili, elabora, asina no haruka karta pedidu ba Antihu Sekretáriu Estadu Ambiente, ho asuntu aprovasaun atu rekruta voluntária Guarda Biodiversidade.

Karta refere anexa kedan ho ema nia naran sira ne’ebé atu hala’o serbisu, ne’ebé hanesan arguidu RdRP nia oan na’in-rua.

Pedidu referidu aprovadu iha loron 15 Juñu 2022.

Iha fali loron 08 Setembru 2022, arguidu RdRP, hanesan Diretór Nasionál Biodiversidade elabora, asina no haruka pedidu ba Antigu Sekretáriu Estadu Ambiente ho asuntu aprovasaun atu kontratu pontu fokál Biodiversidade ba programa dekarbonizasaun ho totál funsionáriu na’in-20 ho karakter termu sertu.

Karta referidu anexa kedan ho tabela naran kandidatu kontratadu ne’ebé enkontra arguidu RdRP nia oan na’in-rua nia naran hanesan ho kategoria tékniku administrativu, Grau E/3 ho saláriu mensál $204.

Pedidu referida aprovadu iha loron 06 Setembru 2022.

Hafoin aprovasaun arguidu RdRP rasik asina kontratu serbisu ho termu sertu ho nia oan na’in-rua hanesan, ho durasaun serbisu hahú loron 01 Setembru to’o 31 Dezembru 2022.

Rekrutamentu referidu laiha anúnsiu ba públiku, maibé eskolla de’it entre voluntária Brigada Ambiente iha faze I no Il ne’ebé hamutuk 446, ne’ebé uluk serbisu voluntáriu iha UNDP hodi asina kontratu.

Arguidu nia oan na’in-rua hala’o tiha ona knaar iha UNDP no hetan pagamentu liuhusi fundu UNDP, desde Setembru no Outubru 2021 hodi fó apoiu ba iha Diresaun Ambiente, arguidu RdRP hanesan Diretór Nasionál Biodiversidade  hatene katak nia-oan na’in-rua aprezenta interrese atu serbisu iha Diresaun ne’ebé anesan ho arguidu.

Arguidu bainhira iha tiha ona koñesimentu kona-ba nia oan, nia tenke hat’oo karta impedimentu, maibé ida ne’e la akontese no kontinua envolve-an iha prosesu rekrutamentu to’o ba asina kontratu ho nia família.

Arguidu nia hahalok ne’e viola tiha devér imparsialidade hodi fó benefisiu ba iha nia família.

Arguidu RdRP mós hanesan funsionáriu públiku asume kargu hanesan Diretór Nasionál Biodiversidade, iha poder ne’ebé atribui ba nia tanba nia funsaun nomós iha obrigasaun sira ne’ebé arguidu tenke kumpre.

Ho nune’e, arguidu prátika iha konkursu krime Konflitu Interrese previstu iha artigu 87 no krime Abuzu Poder previstu iha artigu 85 husi kodigu penál.

Hafoin rona tiha deklarasaun arguidu no arrola tiha sasin nia depoimentu, nune’e Tribunál marka fali julgamentu ne’e ba loron 11 tuku 9:00 dadeer hodi kontinua rona tan deklarasaun husi etervenete sira seluk.

Audiénsia julgamentu nee, prezide husi Juíz Kolektivu, Argentino Nunes, Ivan Patrocínio, Zulmira Auxiladora, MP reprezenta husi Prokuradora Lidia Soares, arguidu hetan asisténsia legál husi Advogadu Privadu Pedro Aparício.

Jornalista     : Natalino Costa

Editora          : Julia Chatarina

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!