DILI, 04 Fevereiru 2026 (TATOLI)—Vise-Ministra Asuntu ASEAN, Milena Rangel, informa Timor-Leste sei sai uma na’in hodi lidera Prezidénsia Asosiasaun Nasaun Sudeste Áziatiku (ASEAN, sigla portugés) durante tinan ida iha 2029.
Notísia Relevante: Vise Ministra ASEAN aprezenta TL atu partisipa reuniaun ASEAN SOM ba KM
Tamba ne’e, nia dehan, ohin, Governu lihusi reuniaun Konsellu Ministru aprova kria Konsellu Nasionál ba Organizasaun Timor-Leste ninia Prezidénsia ASEAN iha tinan 2029.
Vise-Ministra Asuntu ASEAN, Milena Rangel, hateten ohin sira aprezenta ba Konsellu Ministru kona-ba preparasaun prezidensiál ASEAN nian iha tinan 2029, entaun ohin iha Governu estabelese forsa traballu balun ne’ebé lidera husi Primeiru-Ministru, MNEK hanesan membru Agency ne’ebé haree ba rograma implementasaun ASEAN nian katak sai sekretáriadu nasionál ba preparasaun, TL hakarak halo antes tanba tempu la to’o tanba iha de’it tinan tolu ba preparasaun.
“Ne’ebé, ohin, Konsellu Ministru aprova ona termu referénsia, planu sira, ita mós aprezenta ona ba membre ASEAN sira seluk kona-ba Timor-Leste atu sai uma na’in ba ASEAN,” Vise-Ministra ASEAN ne’e relata ba jornalista sira iha Palásiu Governu, ohin.
Konsellu Nasionál ne’e hanesan órgaun koordenasaun interministeriál sentrál ne’ebé responsável ba orientasaun estratéjika, planeamentu, akompañamentu no supervizaun ba serbisu preparatóriu hotu-hotu no realizasaun Prezidénsia ASEAN nian, garante artikulasaun ne’ebé efikás entre entidade governamentál kompetente sira, mekanizmu ASEAN nian, no parseiru nasionál no internasionál sira-ne’ebé envolve.
Rezolusaun ne’e define estrutura governasaun organizada iha nível tolu, ne’ebé kompostu husi Konsellu Nasionál ninia Komité Ezekutivu no Sekretariadu Nasionál ASEAN nian, hanesan mekanizmu permanente ba koordenasaun operasionál.
Komité Ezekutivu ne’e lidera husi Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun liuhusi dezignasaun Primeiru-Ministru, ne’ebé responsável ba jestaun operasionál no implementasaun desizaun sira Konsellu Nasionál nian.
Atu garante koordenasaun estratéjika ne’ebé efikás, prevee mós Koordenadór Setoriál na’in-lima (5) ne’ebé relata ba Komité Ezekutivu no asume responsabilidade iha área infraestrutura no instalasaun sira, rekursu umanu no kapasitasaun institusionál, seguransa no orden públika, diplomasia no komunikasaun, nune’e mós finansa no operasaun sira, iha lideransa husi sira-nia ministériu kompetente ida-idak.
“Ikus liu ami rua Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun halo aprezentasaun kona-ba ami-nia partisipasaun enkontru foin dadauk iha Cebú,” nia dehan.
Aprezentasaun ida ba Konsellu Ministru kona-ba partisipasaun Timor-Leste iha Sorumutu Funsionáriu Altu ASEAN nian (Senior Officials’ Meeting) neʼebé hala’o iha 27 no 28 Janeiru 2026, no iha Sorumutu Ministru Negósiu Esntranjeiru ASEAN nian, ne’ebé realiza iha loron 29 Janeiru tinan 2026 iha Cebu, Filipina.
Aprezentasaun ne’e foka liu ba diskusaun no desizaun prinsipál sira-ne’ebé adota ona, nune’e mós medida sira tuir mai ne’ebé relevante ba Timor-Leste iha ámbitu prosesu integrasaun plena iha Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku, inklui preparasaun institusionál no operasionál, enkuadruamentu nasionál iha prezidénsia rotativa organizasaun nian, ne’ebé prevee ba tinan 2029 no estadu implementasaun Roteiru ba Adezaun Plena.
Iha Asosiasaun Nasaun Sudeste Aziátiku inklui preparasaun institusionál no operasionál, enkuadruamentu nasionál iha prezidénsia rotativa organizasaun nian, ne’ebé prevee ba tinan 2029 no Estadu implementasaun Roteiru ba Adezaun Plena.
Jornalista : Alexandra da Costa
Editór : Cancio Ximenes
