DILI, 16 Fevereiru 2026 (TATOLI)—Prezidente Institutu Nasionál Kombate Moras HIV-SIDA iha Timor-Leste, Daniel Marçal, hateten INCSIDA, ohin, halo atividade sensibilizasaun iha ba estudante sira iha Eskola Téknika Informátika (ETI) kona-ba moras HIV-SIDA, oinsá mak sira bele halo prevensaun liuhusi teste raan.
“Ita halo sensibilizasaun beibeik no ita ko’alia beibeik, ita bele redús moras. Maibé ita ema ne’ebé mak Maromak kria atu tuir imajen Maromak nian, iha konsiénsia husi ita, ita hotu nia servisu katak imi haree HIV ne’e to’o tinan 20-resin ona foin mak 2.000, ne’e mós atividade seksu livre ne’e barak labele regula. Ne’ebé, ha’u fiar ita ko’alia beibeik ema barak sente hanesan ohin sira barak hatudu matan-been, tanba atividade seksu livre ne’ebé sira halo iha kotuk ne’e foin hatene katak prejudika tebes sira-nia futuru no sira-nia saúde,” Daniel Marçal hateten ba Jornalista sira iha resintu ETI, Fomentu, ohin.
Nia dehan, bainhira halo sensibilizasaun ne’e ema sei iha konsiénsia hodi bele muda sira-nia hanoin atu bele hadook-an husi transmisaun HIV.
“Ha’u fiar bainhira ita ko’alia beibeik ne’e sei iha konsiénsia hodi muda an, hodi hadook an husi hahalok sira-ne’ebe tau sira iha risku ba iha transmisaun HIV,” nia esplika.
Nia afirma, ema barak ona iha Timor mak kona ona moras HIV no atividade atividade komersiál seksu livre kontinua buras, no ema sira-ne’ebé halo seksu livre ne’e seidauk ba tuir teste raan no afeta ema barak kona-ba HIV.
“Esforsu ne’ebé mak ita halo mak halo sensibilizasaun atu ema barak ba teste raan, nune’e ita bele halo intervensaun ka tratamentu lalais iha faze HIV. Ita atu salva ema la kona HIV ne’e agora ne’e mihis loos ona. Tanba ita iha Timor, imi bele hatene atividade komersiál seksu livre ne’e boot no laiha regulamentu. Ita lahatene, laiha dadus ida hateten katak ema barak mak kona ona HIV ne’e,” nia esplika.
Nia informa, ema sira-ne’ebé mak halo relasaun seksuál ne’e mak hanesan kaben-na’in, estudante no joven sira-ne’e mak barak tebes, bele dehan nasaun ne’e tama ona iha risku boot ida.
“Kondisaun sira iha Timor, kontribui ba seksu livre mais boot no barak tebe-tebes, ne’ebé ita labele dezanima. Ita servisu nafatin, ko’alia nafatin, tanba ho mídia nia kontribuisaun ne’e bele hasa’e netik ema-nia konsiénsia liuliu ba feto no mane klosan sira, liuliu ba sira-ne’ebé mak estudante kuidadu ho seksulivre tanba seksu livre ne’e kontribuisaun tebes ba ema-nia saúde,” nia informa.
Iha fatin hanesan, Diretór Eskola Téknika Informátika, Luis Aparicio, informa ema hotu-hotu hatene katak moras iha mundu ne’e iha moras oioin inklui iha Timor-Leste iha moras barak.
“Moras dengue ne’ebé ita rona no akompaña iha mídia sosiál, moras oioin hanesan inspirasaun iha tinan hirak ba kotuk iha moras COVID-19 maibé iha mós moras HIV-SIDA, moras hirak ne’e ita bele prevene atu labele hadaet. Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA ohin hamutuk ho ita atu fahe informasaun ,fahe mai ita oinsá ita prevene para moras ne’ebé labele kona ita. Karik ita la ukun an monu tiha ba sala, saida mak halo bele prevene buat hirak ne’e hotu,” nia dehan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximenes
