DILI, 26 Fevereiru 2026 (TATOLI)–Diresaun Nasionál Transporte no Terrestre (DNTT) no Diresaun Tránzitu Seguransa Rodoviária alerta ba inan-aman atu labele autoriza oan minoridade sira utiliza motór elétriku hodi sirkula iha estrada públiku iha Dili laran tanba bele fó ameasa ba vida.
“Ami husu ba inan-aman sira atu labele autoriza oan sira ho minoridade atu lori siklu motór ka motór elétriku iha Dili laran no munisípiu sira. Bainhira la kumpre mak Diresaun Nasionál Transporte Terrestre hamutuk ho Polísia Tránzitu Nasionál sei halo atuasaun,” Diretora DNTT, Maria Antónia Vitor da Costa, hato’o ba Jornalista sira iha ninia knaar fatin, Balide, Kinta ne’e.
DNTT no Polísia Tránzitu Nasionál trasa ona planu atu halo operasaun konjunta hodi halo atuasaun haree labarik sira ne’ebé utiliza motór elétriku.
“Ita baibain haree labarik sira uza motór scooter ne’e, ita-nia nai Deputadu sira sempre foti, tanba haree katak labarik sira bainhira lori motór ne’e sirkula iha estrada públika bele fó ameasa ba sira-nia vida,” nia akresenta.
Iha Lei Kódigu Estrada iha artigu 120 hateten, ba sira ne’ebé utiliza motoriza tenki iha karta kondusaun ho kategoria A1 no tenke iha mós dokumentu no xapa matríkula.
“Tanba ne’e, daudaun ne’e DNTT haree motór scooter sira ne’e atu iha dokumentu sira. Ita haree labarik sira ne’e lori motór laiha kapasete no karta kondusaun, ida-ne’e ita fó sai. Ita mós sei hare hela kona-ba importasaun motór. Tanba ne’e ita sei halo atuasaun no ita sei preende hotu motór eléktriku. Atuasaun ne’e sei halo uluk iha Dili, maibé ho koordenasaun ho Polísia Tránzitu sei to’o iha munisípiu sira,” nia esplika.
Notísia relevante : PNTL sei halo operasaun ba movimentasaun motorizada elétrika
Iha fatin ketak, Xefe Departamentu Koordenasaun Jestaun Risku, Formasaun Edukasaun Sívika iha Diresaun Nasionál Tránzitu Seguranasa Rodoviária, Superintendente Asiste Polísia Domingos Gama, hateten, daudaun ne’e mosu preukupasaun barak kona-ba movimentu motór elétriku iha dalan públiku, tanba dala barak liu labarik ho idade minoridade mak utiliza, tula ema rua ka tolu no la kumpre ba Kóndigu Lei Estrada nú 6/2003, liliu la uza kapasete no la respeita sinál Tránzitu.
“Bazeia ba preukupasaun ida-ne’e mak foin lalais iha semana rua ka tolu ba kotuk parte Tránzitu Seguransa Rodaviária ho Diresaun Nasionál Transporte Terrestre halo enkontru konjunta ida atu foti medida ba motór kiik sira,” Domingos Gama katak.
Nia dehan, motór elétriku ne’e la kategoria hanesan biskileta, maibé Kodigu Estrada nú. 6/2003 iha artigu 101, hanesan motór siklu ne’ebé kategoria roda rua no roda tolu.
“Entaun sidadaun sira ne’ebé mak atu utiliza motór scuter ne’e tenke ser iha dokumentu no karta kondusaun para bainhira sira-nia movimentu envolve iha asidente ruma ka envolve violasaun sinais ou kontra ordinatóriu ruma ita bele hola medida tuir Lei Kódigu Estrada,” nia esplika.
Lei Kódigu Estrada artigu 120 ko’alia kona-ba sidadaun ne’ebé maka iha direitu atu hetan karta kondusaun, kategoria A1 ba tinan 16 ba leten, kategoria AB ou C ou kategoria E ne’e tinan 18 ba leten.
“Motor ki’ik sira ne’ebé maka oras ne’e daudaun ita dehan kuaze iha kapitál Dili ita haree no observa labarik minoridade sira tinan 10 no tinan 11 mak komesa domina, ida-ne’e hakarak ka lakohi Estadu liuhusi parte Diresaun Tránzitu Seguransa Rodoviária serbisu hamutuk ho Diresaun Nasionál Transporte terrestre hola medida bazeia ba artigu 101, tanba motor scuter ne’e nia velosidade kuase maizumenus hanesan motór baibain,” nia dehan.
Gama esplika, motór scuter ne’e kuandu envolve asidente soke ema bele lakon vida, tanba ne’e Diresaun Tránzitu Seguransa Rodoviária no DNTT deskute ona abaixu asinadu entre Diretór na’in-rua atu fó sai avizu ba públiku, liuliu ba inan aman sira ne’ebé mak hola motór scuter ne’e ba idade pelu menus idade 16 ba leten.
Presiza mós trata dokumentu no rejistadu iha DNTT atubele kontrola identidade sira ne’ebé mak rejista ona.
“Enkuantu ita deteta mak labarik ka minoridade sira mak uza hela motór scuter sira ne’e mak ita kaer ita sei bolu inan-aman sei halo deklarasaun tanba la kumpre ba ita-nia Lei Kódigu Estrada,” nia hato’o.
Ekipa responsável sira iha fulan-oin sei pasa revista ba dokumentu motór scuter.
“La rejistu no dokumentu laiha ita konsidera sasán ka motór scuter ilegál, kuandu dokumentu laiha ita preende rai hela iha areadores Diresaun Transporte Segurasa Rodoviária depois ita kontinua prosesu. Prosesu tuir Lei Kódigu Estrada nomós Lei Kódigu Penál enkuantu sira la aprezenta dokumentu,” nia afirma.
Nune’e, obrigatóriamente motór scuter tenke rejistu, kondutór tenke uza kapasete inklui iha karta kondusaun.
“Karik la rejistu ita sei preende, karik maka sira utiliza mak la tau kapasete mós ita sei preende, bazeia ba Lei Kódigu Estrada no karik sira lori scuter maka laiha karta kondusaun, ita sei aplika sansaun tanba konsidera hanesan motór baibain,” nia dehan.
Xefe Departementu ne’e argumenta, movimentu no konsekuénsia motór scuter ne’e hanesan ho motór seluk, diferente mak nia uza bateria, motór seluk uza gazolina.
“Karik ita identifika motór ne’e komete infrasaun ruma, nia koima ne’e hanesan ho motorizada baibain, tanba ne’e mak ita aproveita avizu no fó tempu ba ita-nia maluk, família sira ne’ebé mak karik sosa motór scuter, sé bele iha biban ba rejistu lalais, Parte Diresaun Nasionál Transporte Terrestre iha ne’ebá sira fó ona oportunidade ba motór scuter sira atu rejista,” nia tenik.
Bainhira hetan rejistu ne’e sei hetan mós ho xapa matríkula atu parte relevante sira bele kontrola bainhira envolve iha asidente ruma ka violasaun ruma.
Daudaun ne’e iha faze vizu, nune’e fulan oin Polisia Tránzitu no DNTT sei halo operasaun.
“Kuandu iha ona avizu hirak ne’e mak kuandu ita-nia sidadaun sira la preukupa ba rejistu sira nia motor ho modelu motór scuter ne’e, ita sei atua, bainhira dokumentu ruma mak la kompletu ita konsidera hanesan motór ilegál,” nia afirma.
Xefe Departementu ne’e dehan, motór sira importante liu mak bainhira importa tenke selu taxa no iha biban ne’e nia konsidera la sala bainhira halo importasaun sasán liu dalan legál.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina
