DILI, 26 Fevereiru 2026 (TATOLI)–Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili (TJPID), Kinta ne’e, hala’o julgamentu ba arguidu na’in-11 tanba envolve iha kazu hana mate vítima Nuno Dos Santos Pereira no estraga lezadu AR nia sasán uma.
Arguidu hirak ne’e ho inisiál EM, DS, ASdA, MMdRM, TdJB, LH, GVX, JdCdS, AMdCP, AS, ZAdJX.
Husi arguidu na’in-11 ne’e, arguidu ho inisiál MMdRM bá rai-li’ur, tanba ne’e, Tribunál halo separasaun ba prosesu ne’e hodi julga uluk arguidu na’in-10.
Iha sala julgamentu, Arguidu DS deklara, sira-nia uma besik malu ho fatin akontesimentu, maibé momentu ne’ebá arguidu labá iha lezadu nia uma tanba arguida iha hela avo nia mate uma.
Arguidu deklara, kona-ba akontesimentu ne’e arguidu la hatene ida, iha dadeer Polísia bá kaer arguidu mak nia foin hatene.
Arguidu nega, la envolve iha prosesu ne’e no la halo agresaun hasoru lezadu no vítima. Antes ne’e laiha problema ho ema ruma inklui grupu arte-marsiál.
Notísia relevante : Kazu hana malu iha Balibar, polísia detein suspeitu na’in rua
Aleinde ne’e, arguidu DS deklara katak, faktus ne’ebé konsta iha akuzasaun balun la loos.
Arguidu deklara, momentu ne’ebá arguidu la envolve iha problema ne’e, tanba iha lorokraik arguidu prepara sasán peska ni’an atu bá tama tasi no laiha fatin akontesimentu.
Antes ne’e, arguidu laiha problema ho lezadu sira. Arguidu nega ba faktus ne’ebé iha, tanba ne’e Tribunál konfronta ba arguidu nia deklarasaun ne’ebé antes ne’e presta ona iha prosesu primeiru interogatóriu.
Banhira Tribunál konfronta, Tribunál haree katak arguidu nia deklarasaun iha sala julgamentu kontradiz ho deklarasaun iha prosesu primeiru interrogatóriu.
Tribunál lee sai arguidu nia deklarasaun iha primeiru interrogatóriu katak, arguidu mós envolve iha prosesu ne’e, lori fatuk tuda lezadu nia uma no konaba matebian mate, arguidu mós iha koñesimentu tanba momentu ne’ebá arguidu MMdRM lori rama ambon hana vítima, arguidu hamrik kedan iha kotuk no haree ho matan.
Akuzasaun
Iha indísiu sufisiente katak, iha loron 23 Novembru 2016 tuku 16:00, lezadu AR ho nia kolega sira han hamutuk hodi selebra matebian Nuno dos Santos Pereira nia aniversáriu iha Praia dos Coqueiros, Suku Komoro, Postu Administrativu Dom Aleixo, Munsípiu Dili.
Iha oras tuku 17:00, vítima Nuno dos Santos dehan ba lezadu katak “ha’u tula hela ita bá”, entaun lezadu mos hatán, bainhira to’o iha lezadu nia uma iha Bebonuk, la kleur arguidu EM no arguidu MMdRM, hamutuk ho nia kolega sira ba iha lezadu nia uma, iha ne’ebá arguidu na’in-rua ho nia kolega ida seluk mak ba husu vítima dehan “sé mak ohin hakilar”, nune’e vítima Nuno hatán, “ami la hakilar ida, ami mós foin mai”, hafoin vítima hatán hanesan ne’e, arguidu nain-tolu mós atu fila.
Maibé derrepente arguidu na’in-sia mosu mai, sira hotu tau forsa hamutuk hodi asaltu vítima ho lezadu no lori fatuk hodi tuda lisuk lezadu AR nia uma hodi rezulta vidru janela sira nian rahun hotu.
Tanba arguidu sira barak hodi tuda lisuk vítima no lezadu ho ameasa no violelénsia, halo lezadu ho nia kolega sira difísil atu defende-an, sira halai subar hotu iha kuartu laran, tanba sente tauk no difísil atu halo rezisténsia hodi hasoru arguidu sira.
Maibé lezadu AR sei subar hela iha kuartu ida seluk, mak haree arguidu EM halai ba dudu vítima Nuno nia motor ne’ebé para hela iha varanda, entaun vítima hakilar dehan “nusa mak dudu fali ha’u-nia motór,” bainhira vítima dehan hanesan nee, arguidu MMdRM hasai rama ambon hodi tiru ba vítima no kona kedas iha nia hirus matan.
Hafoin tiru tiha, arguidu MMdRM kontinua lori fatuk hodi tuda kona iha vítima Nuno nia ulun, nune’e halo vítima monu kedas iha fatin.
Katak arguidu EM ba dudu vítima nia motór hodi muda vítima nia foku, nune’e arguidu MMdRM aproveita hodi tiru no tuda hodi rezulta vítima mate.
Lezadu ho nia kolega sira transporta vítima bá ospitál maibé iha dalan vítima nia iis kotu, vítima mate kauza husi anemia aguda, tanba hetan tiru ho rama ambon husi arguidu MMdRM.
Katak arguidu MMdRM tiru vítima hamriik ho distánsia metru tolu hanesan, tanba lezadu AR hamrik subar hela iha kuartu ida seluk no lezadu hare ho matan bainhira arguidu MMdRM tiru no tuda vítima Nuno.
Lezadu AR haree mós no koñese, tanba iha tempu ne’ebá arguidu MMdRM hatais kalsa badak ida, tara pasta mean kiik ida hodi tau rama ambon, faru mak lezadu ladun haree nia koor, tanba rai nakaras ona, wainhira arguidu MMdRM tiru vítima, lezadu hase kedas dehan “Abai ha’u koñese ó, ó atu halai bá ne’ebé.”
Lezadu AR nia uma no sasán uma laran rahun no la aproveita hotu kedas no hahú husi ne’ebá lezadu ho nia família la bá hela iha sıra-nia fatin to’o agora, sasán uma laran ne’ebé arguidu sira estraga ne’e nia valór osan liu $3.000.
Bainhira arguidu sira tuda uma, lezadu nia feen ho nia oan sıra halai tiha ba viziñu nia uma, vítima ho lezadu no nia kolega seluk hamutuk na’in-neen mak hela, maibé tanba tauk, entaun sira subar iha kuartu laran, nune’e lezadu ho vítima mesak mak haree arguidu sira-nia asaun no haree vítima lakon nia vida.
Konsekuénsia husi arguidu sira-nia konduta ne’e, rezulta vítima Nuno dos Santos Pereira lakon nia vida no rezulta mos lezadu AR nia uma no sasán uma laran inklui motorizada ida hetan estragu totál, ne’ebé fó prejuizu patrimoniál.
Tanba ne’e, konstitui arguidu na’in-11, nu’udar ko-autór ba materiál ba konkursu krime ho forma konsumadu, prátika krime ida omesidu simples, no krime danu ho violénsia previstu no punidu iha artigu 138 no artigu 260 husi Kódigu Penál.
Hatán kona-ba faktu ne’e arguidu EM deklara katak, faktu ne’ebé konsta iha akuzasaun la loos hotu.
Hafoin Rona tiha arguidu na’in-rua nia deklarasaun, Tribunál adia ba loron seluk hodi rona deklarasaun husi arguidu sira seluk.
Audiénsia julgamentu ne’e prezide husi Juíz Koletivu, José Gonçalves, José Quintéo, Jumiati Freitas, Ministériu Públiku reprezenta husi Prokuradór Nelson Magno, arguidu sira hetan asisténsia legál husi Defensór Públiku.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina





