OMS rekomenda ba MS atu introdús vasina dengue TAK-003
DILI, 13 Marsu 2026 (TATOLI)—Organizasaun Mundial Saúde iha Timor-Leste, Arvind Mathur, rekomenda ba Ministeriu Saúde atu introdús vasina dengue ho naran Q‑denga (TAK‑003) ba populasaun sira tanba vasina ne’e sei halo de’it ba labarik ho idade tinan neen (6) to’o 16.
“Ita ko’alia kona ba vasina dengue ami servisu Governu liu husi Ministériu Saúde atu bele introduz vasina dengue iha Timor-Leste maibé la rekomenda ba labarik ne’ebé ho idade tinan neen mai karik, maib’e vasina ba labarik idade tinan neen to’o 16,” Arvind Mathur hateten ba jornalista sira iha nia kna’ar fatin, Kaikoli, ohin.
Nia informa, labarik tinan neen (6) mai kraik labele simu vasina ne’e tanba vasina ne’e forte liu maibé atu redús transmisaun mak ema hotu-hotu tenke servisu hamutuk.
“Iha Timor-Leste OMS hakarak rekomenda de’it atu hamenus transmisaun dengue mak tenke servisu ho komunidade atu bele halo limpeza iha fatin sira-ne’ebé mak idetifika risku. Agora daudaun Ministériu Saúde hamutuk ho Governu konsidera se buat hotu-hotu la’o di’ak bele rekomenda iha tempu oin mai,” nia dehan.
Orasa ne’e daudaun OMS rekomenda ona vasina dengue ho naran Q‑denga (TAK‑003) iha mundiál nian, rekomenda ema ho tinan 06 to’o 16, maibé oras ne’e ba nasaun sira ho intensidade ne’ebé dengue maka’as.
“Vasina ne’e la halo iha nasaun barak maibé nasaun sira-ne’ebé mak rejistu kazu aas ne’e, konfirma tiha lai no sira tenke hetan sujestaun, maibé Timor-Leste hahú halo reviu hela, karik iha tempu tuir mai mós sei aplika vasina ida-ne’e iha Timor-Leste,” nia informa.
Organizasaun Mundiál Saúde iha Timor-Leste rekomenda ba hotu-hotu atu servisu hamutuk hodi evita transmisaun dengue iha Timor-Leste.
“Vasina ida-ne’e dezenvolve husik empreza balun husi nasaun barak, entaun sira halo estudu ne’e efetivu liu ba ema-ne’e ho idade tinan neen to’o 16. Maibé ba vasina adultu sira seidauk iha rekomendasaun, tanba sira seidauk iha rezultadu efetivu maibé bainhira sira halo tan estudu ba oin mak hetan evidénsia ne’ebé di’ak sira sei halo rekomendasaun tan,” nia dehan.
Nia esplika, tuir dadus ne’ebé mak Organizasaun Saúde MuNdiál simu hahú husi Janeiru to’o marsu tinan 2026 hamutuk 3.000-resin no husi númeru ne’e na’in-24 mak lakon ona vida.
“Agora moras dengue nia númeru komesa sa’e aas liu, tanba ema ne’ebé mak tama iha ospitál barak no Dili mak ho kazu ne’ebé mak aas liu, tuir mak Ermera no Likisá. Maibé iha Munisípiu seluk mós iha relatóriu ba moras dengue no transmisaun moras dengue rasik mós komesa sa’e. Ne’ebé mak akontese liuliu iha fulan-Janeiru to’o Marsu no oras ne’e OMS no Ministériu Saúde halo ona avaliasaun hamutuk ho hala’o investigasaun ba fatin sira-ne’e mak risku ka aas liu ba moras dengue,” nia esplika.
Númeru kazu ne’ebé mak barak liu hanesan kazu ne’ebé mak ladún todan, aas liu hanesan moderadu no garve ne’e ladún barak.
Tanba ne’e Ministériu Saúde ho OMS servisu hamutuk atu bele redús kazu ne’ebé sa’e iha oras ne’e daudaun afeta ba labarik sira liliu idade tinan lima (5) to’o tinan 15.
Tanba ne’e, Ministériu saúde, halo ona esforsu hamutuk liña ministériu no mós parseiru sira atu reforsa Vijilánsia maibé ema hotu-hotu nia responsabilidade.
“Garante tebes katak Ministériu ne’ebé oferese atu reforsa vijilánsia iha ne’ebé ami ko’alia kona-ba monitorizasaun ba kazu sira-ne’e, tanba de’it sistema vijilánsia. Liuhusi programa sira ne’ebé durante ne’e ita servisu hamutuk,ita bele hetan no monitoriza, dengue relatóriu kazu sira iha ministériu saúde, ita presiza kontinua, iha maneira ida-ne’ebé maka’as liu. Ami servisu hamutuk hanesan ekipa ne’ebé ita bele hamutuk ho revizaun no investiga, maibé importante tebes no la’ós de’it Governu no Ministériu sira maibé ema hotu-hotu nia responsabilidade,” nia dehan.
Jornalista : Felicidade Ximenes
Editór : Cancio Ximeens
