iklan

ATAÚRU, HEADLINE

Permatil promove jestaun bee no produsaun ai-han sustentável iha Ataúru

Permatil promove jestaun bee no produsaun ai-han sustentável iha Ataúru

Permatil lansa ohin lansa akampamentu juventude iha Suku Vila Maumeta, iha Ataúru. Foto: Afonso do Rosário

ATAÚRU, 17 Marsu 2026 (TATOLI) – Organizasaun Naun-Governamentál Permakultura Timor-Leste (Permatil), parseria ho Autoridade Administrativa Ataúru, ho Gabinete Prezidénsia Repúblika no mós ho apoiu hosi Embaixada Fransa, ohin lansa akampamentu juventude iha Suku Vila Maumeta, iha Ataúru, hodi dedika ba konservasaun be’e no promove produsaun ai-han sustentável.

Inisiativa ne’e hala’o loron lima (17-20) no lansa husi Vise-Embaixadór Fransa, Fabrice Fize, Adjunta Xefe Kaza Sivíl Presidénsia Repúblika, Henriqueta Maria da Silva, Prezidente Autoridade Administrativa Ataúru, Mateus Belo, no Diretór-Ezekutivu Permatil, Eugénio ‘Ego’ Lemos, iha prezensa líder relijiozu sira, polísia, militár no komunidade lokál.

Tema husi akampamentu ne’e “Envolvimentu Juventude Ataúru iha Restaurasaun Bee no Produsaun Ai-han hodi Responde ba Mudansa Klimátika,” konta ho partisipante maizumenus 160 mai husi juventude konservasaun, estudante sira husi Eskola Bázika Sentrál, Eskola Sekundária Jerál  husi suku lima pertense ba Autoridade Administrativa Ataúru, no mós partisipante balu husi Lautém no Dili.

Durante loron haat partisipante sira sei aprende no pratika tema prinsipál haat, liliu kona-ba tékniku sira atu kria rai ne’ebé saudável, tékniku sira atu estabelese viveiru ai-horis nian, tékniku agroflorestál, ne’ebé kombina agrikultura no kuda ai-horis, no tékniku sira ba konstrusaun posu infiltrasaun nian hodi mantein disponibilidade bee nian.

Objetivu husi atividade hodi hasa’e foin sa’e sira nia koñesimentu no abilidade iha jestaun ambientál, enkoraja foin-sa’e sira nia envolvimentu iha restaurasaun bee no produsaun ai-han no prepara foin-sa’e sira nu’udar ajente ba mudansa hodi hasoru dezafiu mudansa klimátika iha futuru.

Ego Lemos iha nia intervensaun hatete estabelese akampamentu iha Ataúru ne’e hanesan atividade kontinuasaun ne’ebé halo ona iha tinan 2024 haree liu ba iha konservasaun bee, maibé iha tinan ida ne’e sei haree liu ba produsaun.

“Iha temátiku haat ne’ebé sei fasilita durante akampamentu ne’e hahú ohin to’o sesta ita espera katak ho informasaun ka skill ne’ebé mak sei fahe durante akampamentu mak partisipante sira bele lori fila-fali ba uma hodi implementa iha kada Suku no Aldeia atu ita bele hasae ita nia produsaun ai-han iha Ataúru,”nia afirma iha Vila Maumeta.

Dirijente ne’e haktuir dalabarak modo ema lori hosi Dili mak mai iha Ataúru, maibé iha illa ne’e rasik iha rai ne’ebé produtivu. Husi observasaun ne’e, Ego Lemos ko’alia ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, oinsá bele hapara transportasaun modo husi kapitál ba Ataúru, tanba iha zona ne’e mós iha rai bele kuda modo.

“Tanba ne’e mak Permatil hamutuk ho PermaYouth ho ita nia parseiru dezenvolvimentu sira servisu hamutuk ho Autoridade Ataúru nafatin hakarak fó ami nia prontidaun atu reforsa ita-nia foin-sa’e sira hodi hasa’e skill hodi kuda modo iha Ataúru oinsá mak tinan ida ka rua ita bele haree mudansa ruma”, nia esplika.

Ego Lemos husu ba autoridade lokál sira servisu hamutuk parseiru dezenvolvimentu hodi tau matan ba foin-sa’e sira ne’ebé tuir informasaun téknika iha akampamentu ne’e oinsá iha futuru bele organiza fila-fali formasaun tékniku iha nível Suku atu bele reforsa projetu ne’e iha futuru.

Tinan oin Ataúru sei sai uma na’in ba Akampamentu Nasionál, maibé la’os envolve de’it ema sira husi nasionál, maibé ema sira hosi internasionál mós.

Iha fatin hanesan, Fabrice Fize espresa nia sentimentu haksolok hodi vizita illa Ataúru no kompromete apoia Permatil desde uluk hodi apoiu projetu ba joven sira, ba feto no ba komunidade lokál.

Iha oportunidade ne’e diplomata franses ne’e anunsia ba komunidade Ataúru, iha voluntáriu slidariedade internasionál ida husi Fransa sei mai iha Timor-Leste iha fulan maiu tinan ne’e, hodi reforsa programa Permatil nian kona-ba metodolojia jestaun bee no esperiénsia iha hanorin permakultura ba labaraik sira.

“Voluntáriu ne’e sei suporta dezenvolvimentu institusionál Permatil nian hanesan promove solusaun bazeia ba natureza ne’ebé dezenvolve ona hosi Permatil Timor-Leste, no fahe prátika di’ak sira husi nasaun sira seluk,” Fabrice Fize esplika.

Henriqueta Maria da Silva espresa orgullu ba joven voluntáriu sira ne’ebé envolve iha akampamentu ne’e hanesan ajente transformador ne’ebé luta ba ema hotu nia moris di’ak.

“Hau nia parabéns ba Diretór-Ezekutivu Permatil Ego Lemos tanba nia luta no nia Dedikasaun ba ema hotu nia diak ita hotu sai sasin katak bee ne’e nesesidade importante tebes ba ema nia moris, bainhira ita iha bee mak ita sei moris kuandu laiha bee ita nia vida iha mundu mós laiha tanba ne’e imi nia luta ne’e importante tebes ba ema hotu nia vida”, dirijente ne’e louva inisitiva ne’ebé promove husi Permatil

Iha parte seluk, Henriqueta Maria da Silva husu ba komunidade iha illa ne’e atu kontinuahadomi floresta no hadomi balada fuik sira”, tanba Prezidente Repúblika kontinua promove Ataúru nia beleza natural.

“Ataúru oan liu-liu joven sira sei sai mós Embaixadór ba konservasaun ambiente liu-liu mós konservasaun be ba rai ida ne’e, tanba bee mak sei fó moris ba buat hotu-hotu. Wainhira ita iha aihan ne’ebé sustentável mak ita sei promove ita-nia diplomasia ne’ebé ita iha, tanba ita-nia Prezidente nafatin promove Illa Ataúru sai bonita ho nia tradisionál ne’ebé iha tanba imi-nia luta mak bele dezenvolve Ataúru,” nia esplika.

Nune’e mós Mateus Belo hatete Ataúru prontu ona muda karákter hodi dezenvolve illa ne’e ba oin no furak.

“Ataúru lindu mak Ataúru ida ne’ebé mós mak ita sei halakon plástiku no sei promove bote para oinsá garante Ataúru moos. Programa hotu-hotu ita iha konservasaun bee hodi prezerva ambiente mak ita kria debu atu garante ambiente ne’ebé di’ak. Ekipa konservasaun prontu nafatin lori Ataúru sai matak liutan no dezenvolvidu”, nia afirma.

Mateus Belo hatete, iha tinan oin Ataúru sei sai uma na’in ba Akampamentu Nasionál ne’ebé sei partisipa husi joven sira husi munisípiu hotu. Prezidente Autoridade Administrativa ne’e promete, Ataúru iha parseria permanente ho Permatil no Permayouth Camp sei sensibiliza ba komunidade hotu hodi bele halo tos iha uma hun, tanba produsaun ai-han ne’e importante tebes hoi kontribui ba hamenus dependénsia ba produtu importadu.

Notísia relevante: Embaixadór 17 vizita Ataúru hodi haree potensiál turizmu

Jornalista: Afonso do Rosário

Editora: Isaura Lemos de Deus

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!