DILI, 18 Marsu 2026 (TATOLI) – Governadór Banku Sentrál Timor-Leste (BCTL), Helder Lopes, hateten funu iha Médiu Oriente kauza efeitu lima ba ekonomia Timor-Leste, liuliu kona-ba presu mina ne’ebé sa’e.
“Mina nia folin sa’e, tanba funu iha Médiu Oriente ida-ne’e ita bolu xoke esternál ka kauza ne’ebé mai husi esternu ne’ebé afeta mai ita”, Helder Lopes hateten ohin.
Governadór ne’e dehan efeitu lima mak hanesan bainhira mina nia folin sa’e nia afeta kedas ba indústria ne’ebé uza mina hanesan transporte sira; fábrika sira ne’ebé prodús sasán, tanba uza mákina.
“Bainhira folin mina sa’e afeta mós ba sasán ne’ebé nia prodús mai merkadu ne’e nia presu aumenta, ita sira sosa sasán ne’e mak sente”, nia esplika.
Efeitu seluk mak ba setór utilidade hanesan eletrisidade bainhira mina folin aas aumenta mós kustu produsaun no setór ne’ebé prodús ai-han. “Agradese tebes tanba ita Timór ne’e eletrisidade oferese husi Governu, maibé afeta ba setór ai-han mak sei maka’as, tanba sasán nia folin sei sa’e”, nia subliña.
Efeitu tuirmai mak ba utilizasaun dólar, tanba ho mina nia folin sa’e dólar nia presu mós bele sa’e no tun. “Daudaun ita observa hela, bainhira folin mina sa’e di’ak mai ita, tanba ita sosa sasán iha li’ur ne’e baratu, maibé ninia problema mak ita-nia esportasaun ne’e karun”, nia salienta.
No efeitu ikus mak ba investimentu Fundu Mina-rai, tanba bele halo ekonomia mundiál tun, tanba sasán folin karun no bele afeta ba investimentu fundu. “Nune’e Banku Sentrál kontinua observa tranzmisaun efeitu xoke esternál ne’e ba ita-nia ekonomia no mós ba ita-nia investimentu Fundu Mina-rai no utilizasaun dólar”, nia realsa.
Notísia relevante: Konflitu iha Médiu Oriente fó impaktu indiretu signifikativu ba ekonomia Timor-Leste – Rui Gomes
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora




