DILI, 26 Marsu 2026 (TATOLI)–Tribunál Rekursu (TR) iha Kinta ne’e, liuhusi akordaun husi Juíz koletivu Jacinta Correia, Duarte Tilman no António Helder do Carmo, deklara la inkonstitusionál ba revogasaun pensaun vitalísia.
Ho nune’e, deside halo eleminasaun ba kompensasaun ba Pensaun Mensál Vitalísia no Regalias seluk tan ba eis Titulár sira husi orgaun soberania, eis Deputadu no eis membru Governu, tuir Lei nú. 7/2025, 29 Setembru.
“Tribunál Rekursu dehan, lei ne’ebé hatuur foin lalais hamosu keixa husi benefisiáriu hirak ne’e la’ós ho kompensasaun rizaunavel, ne’e inkonstitusionál. Tanba ne’e, viola prinsípiu igualdade ne’ebé iha artigu 16, n.º 1, iha Konstituisaun RDTL nian,” sita husi nota ne’ebé Ajénsia TATOLI asesu husi TR, Kinta ne’e.
Tribunál konsidera, benefisiáriu husi Lei Pensaun Mensál Vitalísia ne’ebé aprezenta keixa foin lalais ne’e hanesan medida arbitrária ne’ebé la respeita prinsípiu kontratuál no direitu ba igualdade.
“Nune’e, maski Lei Pensaun Vitalísia ne’e revoga ona no regalias seluk (hanesan uma ofisiál, veíkulu serbisu, motorista, eskoltu, no ajuda lojístika sira seluk) maibé benefisiáriu sira tenke hetan kompensasaun rizaunavel tuir rejime ne’ebe aplika no prinsípiu Konstitusionál,” nota husi TR fó sai.
Notísia relevante : Prezidente Ramos-Horta promulga Lei Revoga Pensaun Mensál Vitalísia
Desizaun ne’e hanesan rezultadu husi aprovasaun Parlamentu Nasionál ba Lei nú. 7/2025, ne’ebé revoga ho efeitu retroativu dispozisaun legál sira ne’ebé fó Pensaun Mensál Vitalísia no regalia seluk ba eis titulál sira husi orgaun soberania. Lei ne’e promulga husi Prezidente Repúblika iha loron 29 Setembru 2025, hafoin presaun husi sosiedade sivil no estudante sira.
“Ho desizaun ne’e, Tribunál Rekursu, tau iha vontade lejizlativu nian atu hamosu priviléjiu vitalísiu ho nesesidade atu respeita direitu fundamentál no prinsípiu proporsionalidade. Pagamentu husi pensaun sira sei hamosu, maibé eis benefisiáriu sira sei iha direitu ba kompensasaun ne’ebé lejizlativu ka Governu tenke harii hanesan justu no rizaunável,” nota husi TR katak.
Desizaun ne’e reprezenta pontu importante ida iha konsolidasaun Estadu Direitu iha Timor-Leste, ne’ebé reforsa katak luta kontra dezigualdade sira labele viola prinsípiu Konstitusionál sira hanesan equidade no protesaun ba direitu ne’ebé hetan tiha ona.
Akordaun ne’e asina husi Juíz Plenária TR, Jacinta Correia nu’udar relatora, Duarte Tilman no Juíz António Helder do Carmo.
Antes ne’e, benefisiáriu balun ne’ebé durante ne’e simu pensaun vitalísia hatama pedidu fiskalizasaun abstrata susesiva hodi haree kestaun kona-ba konstitusionalidade ba revogasaun Lei Pensaun Vitalísia, tanba benefisiáriu sira lamenta ho revogasaun ne’e no konsidera inkonstitusionál.
Iha loron 26 Setembru 2025, Parlamentu Nasionál liuhusi reuniaun plenária estraordináriu, aprova projetu lei númeru 11/VI (3a) Revoga Pensaun Mensál Vitalísia ba Deputadu no Eis-Titulár Órgaun Soberania no Providénsia sira seluk iha finál globál ho votu a favór 62, kontra no abstensaun 0.
Hafoin Prezidente Repúblika promulga revogasaun Lei númeru 7/2025, 29 Setembru kona-ba Pensaun Mensál Vitalísia, Estudante Universitáriu Timor-Leste (EUTL) husu Tribunál Rekursu deklara Konstitusionalidade.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina
