DILI, 30 Marsu 2026 (TATOLI)-Parlamentu Nasionál simu ona notifikasaun husi Tribunál Rekursu kona-ba desizaun husi órgaun judisiáriu nian ne’ebé deklara inkonstituisionál ba revogasaun Lei Pensaun Vitalísia ho retroatividade.
Tanba ne’e, Prezidente Parlamentu Nasionál, Maria Fernanda Lay, sei konvoka reuniaun estraordinária líder bankada parlamentár sira orsida iha loraik ne’e.
“Tanba iha akórdaun Tribunál ne’ebé ha’u presiza hato’o ba ita-boot sira hodi ita bele haree pasu tuirmai, saida mak presiza halo”, nia hato’o iha reuniaun plenária Parlamentu, ohin.
Xefe bankada Partidu Libertasaun Populár (PLP), Maria Angelina Sarmento Lopes, fó apoiu ba desizaun Tribunál nian ne’e.
Knaar jurisdisionál prevee ona iha Konstituisaun artigu 118, katak desizaun sira ne’ebé Tribunál fó ona tenke halo tuir duni no soi kbiit aas liu desizaun autoridade sira seluk nian.
Prezidente Komisaun A ne’ebé trata Asuntu Konstitusionál no Justisa, Natalino dos Santos, konsidera desizaun hothotu ne’ebé autoridade judisiál fó sai mak boot liu buat hotu iha país ne’e.
Nia hateten Tribunál a favór ba desizaun Parlamentu nian ne’ebé halo revogasaun ba Lei Pensaun Vitalísia, tanba kompeténsia Tribunál nian atu haree tanba iha ema no órgaun balun kontesta desizaun Parlamentu.
“Maibé, tribunál a favór ba desizaun Parlamentu, katak revogasaun ne’ebé Parlamentu halo ba lei ne’e konstituisionál”, afirma.
Kestiona kona-ba desizaun Tribunál ninia impaktu ba kestaun seguransa jurídika iha futuru, deputadu husi Partidu Kongresu Nasionál Rekonstrusaun Timorense (CNRT, sigla portugés) ne’e hateten depende ba interpretasaun, maibé nu’udar lejizladór ne’ebé aprova revogasaun lei ne’e no Tribunál a favór ba desizaun Parlamentu nian maka laiha tan objesaun.
Husu kona-ba konsiderasaun no tratamentu ba eis-titulár no hanesan mós lidér nasionál sira, nia hateten ne’e depende ba polítiku sira, importante mak desizaun Parlamentu halo revogasaun ho unanimidade.
Lembra katak, iha 26 Marsu, Tribunál Rekursu liuhusi akórdaun husi koletivu juis, Jacinta Correia, Duarte Tilman, no António Helder do Carmo, deklara inkonstitusionál ba revogasaun pensaun vitalísia.
Ho nune’e, deside halo eleminasaun ba kompensasaun ba Pensaun Mensál Vitalísia no Regalia sira seluk tan ba eis-titulár sira husi órgaun soberania, eis-deputadu no eis-membru Governu, tuir Lei nú. 7/2025, loron 29 Setembru.
Antes ne’e, benefisiáriu balun ne’ebé durante ne’e simu pensaun vitalísia hatama pedidu fiskalizasaun abstrata susesiva hodi haree kestaun kona-ba konstitusionalidade ba revogasaun Lei Pensaun Vitalísia, tanba sira lamenta ho revogasaun ne’e no konsidera inkonstitusionál.
Iha loron 26 Setembru 2025, Parlamentu Nasionál liuhusi reuniaun plenária estraordinária, aprova projetu lei númeru 11/VI (3a) Revoga Pensaun Mensál Vitalísia ba Deputadu no Eis-Titulár Órgaun Soberania no Providénsia sira seluk iha finál globál ho votu a favór 62, kontra no abstensaun 0.
Notísia relevante: https://tatoli.tl/2026/03/26/tribunal-rekursu-deside-la-inkonstituisional-ba-revogasaun-pensaun-vitalisia/
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora
