DILI, 13 Abríl 2026 (TATOLI)—Ministra Edukasaun, Dulce de Jesus Soares, informa, nia parte seidauk simu informasaun ruma kona-ba falsifikasaun diploma, tanba ne’e presiza investiga didi’ak.
“Kona-ba falsifikasaun diploma, ha’u seidauk simu informasaun, tanba ha’u-nia gabinete seidauk hetan informasaun, ne’ebé hein kuandu ha’u simu informasaun mak infroma fali ba ita-boot sira,” Ministra informa ba Jornalista sira hafoin abertura ba formasaun iha TOT ba reforma kurríkulu terseiru siklu ensinu báziku, iha salasaun INFORDEPE, Balide, Dili, Segunda ne’e.
Governante ne’e dehan, asuntu falsifika diploma ne’e presiza investiga maibé daudaun ne’e seidauk iha informasaun ne’ebé tama iha Gabinete Ministériu Edukasaun (ME). Ministra sei halo konfirmasaun ba parte relevante kona-ba informasaun ne’e.
Iha sorin seluk, Diretór Nasionál Ensinu Sekundária Jerál husi ME, Benjamin Fernandes, relata, ME deteta funsionáriu públiku na’in-rua no estudante universitáriu na’in-tolu falsifika diploma sekundária jerál bainhira sira bá legaliza.
Nia dehan, diploma falsu ne’e alegadamente uza naran eskola públiku rua iha Dili laran no privada ida. Nune’e, parte Diresaun Sekundáriu Jerál sei entrega ba Inspesaun Jerál atu halo investigasaun ema sira-ne’ebé falsifika diploma.
“Diresaun sekundáriu jerál identifika diploma lima mak falsu, ne’ebé maiória iha Dili, ikus-ikus ne’e mosu diploma falsu tanba ensinu superiór mós ezije ona hanesan atu hetan graduasaun tenke hatudu diploma orijinál. Nune’e mós, funsaun públika husu ba funsionáriu públiku sira atu hatudu diploma orijinál, momentu ne’e mak ema balun ne’ebé laiha responsabilidade koko atu halo diploma falsu,” nia akresenta.
Notísia relevante : ME entrega ona estudante falsifika diploma ba PSIK
ME identifika diploma falsu balun iha tinan 2007 no balun iha tinan 2021.
“Tanba-ne’e mak apela ba públiku katak atu hetan diploma tenke liuhusi eskola, labele halo diploma falsu, tanba sansaun ne’e iha, kuandu ema ida mak falsifika dokumentu nasaun, prosesu sei iha Inspesaun Jerál no sei lori ba Polísia,” nia katak.
ME deteta diploma falsu tanba bazeia ba dadus ne’ebé mak ministériu iha, balun naran iha sistema laiha no diploma ne’e mós sira scan.
“Ami husu ba instituisaun hotu iha Timor, katak lalika simu diploma ne’ebé laiha orijinál no la legaliza. Ita tenke koopera, funsionáriu sé de’it tenke iha diploma, tanba ne’e mak diploma sira-ne’e ami sei trasfere fali ba Inspesaun Jerál sira mak sei buka tuir no identifika sé mak opoiu atu halo diploma falsu ne’e hodi tuir prosesu nune’e bele to’o iha justisa,” nia rekomenda.
Iha sorin seluk, ME daudaun ne’e loke ona ensinu rekorrente, ba sidadaun sira-ne’ebé la termina estudu iha nível sekundáriu hodi bele kontinua sira-nia estudu nune’e bele hetan diploma.
Diresaun Nasionál Sekundáriu Jerál deteta diploma lima, ne’ebé ema balun prodús ne’e uza Eskola Sekundária Jerál 4 Setembru nia naran, 28 Novembru no Ensinu Sekundáriu Jerál Privadu Cristal.
Auditór Nasionál iha ME, José de Deus, hateten, diploma falsu lima ne’ebé foin lalais ne’e Diresaun Nasionál Ensinu Sekundáriu Jerál identifika seidauk entrega ba Inspesaun Jerál hodi halo investigasaun.
“Kona-ba diploma falsu ne’ebé identifika husi Diresaun Nasionál Ensinu Sekundáriu Jerál, ami seidauk simu karik sira relata mai ami sei buka informasaun no rekolla dadus hodi kontinua nia prosesu ba Polísia no Tribunál hodi foti desizaun ba autór sira-ne’ebé komete,” José de Deus, katak.
Iha tinan 2024 no 2025 mak Inspesaun Jerál rekolla diploma falsu hamutuk ualu no enkamiña ona ba Tribunál hodi halo investigasaun kle’an.
“Diploma falsu identifika iha tinan 2024 hamutuk tahan haat, ne’e nia prosesu enkamiña ona ba Tribunál, ita hein desizaun no iha tinan 2025 mós diploma tahan haat, ne’e nia prosesu agora mak atu ba Tribunál, Tanba ne’e ami inspesaun simu mak tahan ualu, no ami hanesan rekolla dadus, identifika no enkamiña fali ba parte relevante seluk hodi investiga,” nia hato’o.
Jornalista : Osória Marques
Editora : Julia Chatarina
