Top

MS rejista moras hepatitis hamutuk 194 iha 2025

Xefe Unidade Nasional HIV/Sida Hepatitis no Moras Hadaet, Bernadino da Cruz. Imajen Tatoli/Francisco Sony

DILI, 13 Abríl 2026 (TATOLI) Xefe Unidade Nasionál HIV/SIDA, Hepatitis no Moras Hada’et, Bernadino da Cruz, informa iha tinan 2025 ne’e Governu liuhusi Ministériu Saúde rejista moras hepatitis hamutuk 194.

Notísia Relevante: OMS apela nasaun hotu-hotu hamutuk elimina hepatitis iha 2030

“Ita-nia estudu ikus iha 2025 hatudu katak ita-nia taxa ka prevalénsia husi Timor-Leste aas tebes liuliu ba ita-nia grupu inan isin-rua no mós  ba grupu risku sira seluk hanesan pesoál fardadu sira. Ita haree katak, importante mak politika ne’ebé mak diak oinsá  garante disponibilidade servisu ne’ebé mak di’ak atu halo prevensaun tratamentu no kuidadu,“ Bernadino da Cruz, dehan ba jornalista sira iha Pantai Kelapa,ohin.

Nia relata, tinan kotuk husi servisu ne’ebé mak halo deteta kazu iha fasilidade saúde tanba  mai ho pakote ida hanesan halo screaning ba hepatitis, HIV/SIDA no Sifilis ba grupu inan isin-rua  no grupu risku sira hamutuk 194 kazu.

Agora, nia dehan, buat ne’ebé mak diferensamak hepatitis ho HIV mak tenke halo teste  konfirmatóriu liuliu ba populasaun jerál sira-ne’ebé mak tama  kriteria atu halo teste konfimatóriu.

“Ami mós hetan difikuldade oinsá atu hetan ema sira-ne’ebé mak pozitivu  ona iha área rurál mai Dilikga iha  fasilidade saúde sira mai halo teste konfirmatóriu atu halo tratamentu. Ba inan isin-rua sira-ne’ebé mak daudaun hepatitis liuhusi screaning de’it atu prevene transmisaun inan ba oan, atu nune’e labarik moris mai laiha hepatitis.

Entaun, MS deside hodi hahú halo tratamentu prevensaun to’o labarik moris hetan tan vasinasaun hepatitis to’o médiku ne’ebé  dehan para ona mak hafoin bele hapara. Entaun, MS tenke halo feksibilidade halo politika ida-ne’e liuliu oinsá atu transmite inan ba oan,” nia dehan.

Tanba ne’e., MS halo nafatin esforsu tanba ai-moruk ba hepatitis uluk sentraliza hotu iha lista espesializada, signifika espesialita sira mak deskreve ai-moruk ida -ne’e.

“Ami mos halo aprosimasaun ba parte INFPM no DFPM no espesialista sira konkorda, nune’e ai-moruk ida-ne’e disponibiliza to’o sentru saúde sira hodi garante ba asesu sira. Tanba ne’e mak ami nafatin halo sensibilizasaun ba populasaun sira atu hakbesik an ba fasilidade saúde sira fó hatene  ba sira katak sintoma hepatitis hanesan ne’e ami informa hotu, atu nune’e sira konsiente hodi aprezenta an ba fasilidade saúde sira ho di’ak liután,” nia informa.

Moras Hepatitis maka inflamasaun ida iha aten, ne’ebé normalmente kauza husi infesaun virál (tipu A, B, C, D, E), konsumu alkol, toxina sira ka moras autoimune sira.

Sintoma sira inklui fadiga, urina metan no jaundice, tanba hepatitis B no C bele sai krónika, hodi hamosu siroze ka kankru iha aten, enkuantu Hepatitis A no E normalmente maka’as.

Tipu Hepatitis no Oinsá sira Transmite,Hepatitis A (HAV): Da’et liuhusi hahán/hemu sira-ne’ebé kontaminadu (fekál-oral), normalmente agudu.

Hepatite B (HBV): Transmite liuhusi raan, líkidu isin nian (líkidu sperma/vajinál), kontaktu seksuál ka inan ba feto.

Hepatitis C (HCV): Prinsipalmente liuhusi raan, hanesan uza daun ne’ebé la estéril, ladún liuhosi kontaktu seksuál.

Hepatite D (HDV): Akontese de’it se ema ida infetadu ona ho Hepatite B.

Hepatite E (HEV): Hanesan A, transmite liuhusi bee ka ai-han ne’ebé kontaminadu.

Sintoma Komún sira Hepatite nian

Sintoma sira dalabarak mosu bainhira aten hahú sai aat, Kulit no matan mean (jaundice).Fadiga maka’as no frakeza fíziku. Moras iha kabun parte leten loos. Urina metan no feze mutin. Laran-sa’e, muta no lakon apetite.

Prevensaun no Tratamentu

Vasinasaun Disponivel ba Hepatite A no B.

Prevensaun: Mantein ijiene ne’ebé di’ak (fase liman), evita fahe daun, no pratika relasaun seksuál ne’ebé seguru.

Tratamentu: Hepatite A normalmente rezolve mesak. Hepatite B krónika jere ho antivirál sira, no Hepatite C bele kura ho ai-moruk antiviral modernu sira.

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!