OEKUSI, 12 Maiu 2026 (TATOLI) – Komunidade na’in-250 iha suku Lifau sub-rejiaun Pante Makasar Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambenu(RAEOA), voluntariamente hakbesik ba profisionál saúde sira konfirma sira-nia estatutu saúde kona-ba vírus HIV-SIDA, liuhusi teste raan.
Atividade voluntária ne’e, nu’udar planu prioridade husi Institutu Nasionál Kombate HIV-SIDA, Institutu Públiku (INCSIDA, I.P sigla-Portuges), bainhira hala’o atividade semináriu hodi divulga informasaun kona-ba prevene transmisaun vírus HIV-SIDA ba komunidade sira iha suku Lifau, tersa ne’e.
Notísia relevante:HNGV iha ona alternativa teste raan ba moras Hepatitis B

Prezidente INCSIDA, I.P, Daniel Marçal esplika, atividade teste raan ne’e, liuhusi kooperasaun INCSIDA, I.P ho Ministériu Saúde (MS) hodi deteta transmisaun virus HIV atu hetan tratamentu sedu molok afeta ba SIDA ka Aids.
“Tanba HIV ne’e, ita labele haree no julga ema ho matan, ita-nia matan bele haree ema ruma iha sintoma maibé kuandu la teste raan, ita sei lahatene, ne’ebé ita tenki testa raan atu hatene loloos ita-nia an ne’e HIV ka moras seluk,” nia hateten iha suku Lifau, ohin.
Nia konfirma, objetivu seluk husi teste raan, kuandu ema ne’e iha HIV pozitivu, bele halo intervensaun tratamentu sedu lalais, nune’e bele asegura iha faze HIV ne’e, atu labele monu ba SIDA ka Aids, kuandu monu ona ba SIDA ne’e grave ona, entaun komplikadu liu tan, bele afeta moras seluktan hanesan TBC diarea, maske hemu ai-moruk maibé grave ona, ema ai-moruk barak demais bele estraga fali orgaun isin, entaun ikus tenke lakon vida.
“Agora ema mate la’ós tanba HIV ne’e, maibé mate tanba SIDA ka Aids ne’e, tanba imunidade tuun liu ona, loke oportunidade ba moras seluk mós tama, entaun mate lalaís, ne’e maka INCSIDA, I.P, sempre aviza atu teste raan hodi konfirma estatutu ita-nia saúde rasik,” nia hateten.
Notísia relevante:INCSIDA husu MS tau reazente teste HIV/SIDA iha fasilidade saúde iha TL

Iha biban ne’e, Xefe Departamentu Jestaun Apoia Tékniku Programa Saúde Oekusi, Estanislau Tafin, informa, Ministériu Saúde serbisu ho INCSIDA, I.P atu asegura sidadaun hotu livre husi vírus HIV-SIDA, presiza mós hakbesik ba fasilidade saúde ne’ebé besik.
“Presiza fahe informasaun atu bele hakbesik an ba fasilidade saúde ne’ebé besik, ida-ne’e maka objetivu atu atu bele prevene no kombate vírus ne’e, nune’e labele fó impaktu ekonomia ba saúde família nian, tanba kuandu ita moras pasiénsia ita sei lakon kustu atu ba iha fasilidade saúde, ida-ne’e maka objetivu prinsipál Ministériu Saúde serbisu hamutuk ho INCSIDA, atu hatene ema hothotu tenkisér hatene nia an katak, livre husi virus HIV,” nia hateten.
Notísia relevante:FOTO ATUÁL: “Hasa’e koñesImentu komunidade no promove teste raan”
Entretantu, dadus ne’ebé INCSIDA, I.P rejista, afetadu ba vírus HIV-SIDA, hahú husi tinan-2013 to’o 2025 hamutuk 2.560, husi númeru ne’e ema na’in-295 maka halo ona tratamentu saúde, na’in-130 lakohi koopera tratamentu no na’in-425 lakon vida.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo




