DILI, 13 Maiu 2026 (TATOLI)–Tribunál Judisiál Primeira Instánsia Dili (TJPID), Kuarta ne’e halo julgamentu ba kazu danu ho violénsia ne’ebé rezulta sunu Angelina nia uma iha Bebonuk no halo estragu ba sasán balun iha loron 20 Maiu 2017.
Arguidu sira ne’ebé envolve iha kazu ne’e mak hanesan IAP, AFdL, EJdSH,CFdSC, SdCA, ICTM, AAdS,FBdS,JdCC, AdST, NCM OdA.
Tuir faktus katak iha loron 30 Maiu 2017, tuku 01:00, lezada Angelina de Jesus ( matebian) fila husi kapela bá nia uma, bainhira foin tuur derrepente rona ema tuda malu no hakilar iha kapela ho lia maka’as dehan “mai ita bá sunu Ala nia uma”, la kleur arguidu sira tesik bá hodi tuda lezada nia uma.
Iha momentu ne’e suspeitu ida naran Alcing maka foti Bloku 1 fai ba iha lezada nia janela, foin suspeitu Geovanio halai husi kotuk ba tebe odamatan kios nian no hodi tan fatuk ida riba ba iha odamatan, hodi halo odamatan tohar kedas iha klaran.
Tuir mai suspeitu Geovanio haksoit bá loke odamatan, foin arguidu Victorino ‘Victor’ halai bá kios laran hakilar dehan “mai ita hemu Dellos, Delos gostu los”.
Iha momentu ne’e iha tan suspeitu barak (lezada koñese oin mas la hatene nia naran), balun kaer diman naruk, balu kaer katana, samurai, no suspeitu Ano maka hodi fatuk riba ba odamatan boot uma laran nian to’o rahun, tanba ne’e maka iha momentu ne’e lezada halai tiha ba uma kotuk, foin ba dada fali nia oan sira bá hotu iha dapur no hateten ba nia oan sira “ema serku ita ona”, la kleur de’it arguidu sira sunu lezada nia uma.
Notísia relevante : Sirkuitu eletrisidade rezulta ahi han uma iha Suku Bahalarauain
Iha altura ne’e arguidu sira balun mós hakilar dehan “hoiii, motor ne’e labele halai”, lezada koñese lian ida-ne’e arguidu Victor nia lian.
Kuandu Polísia sira to’o ba maka foin arguidu sira komesa halai, nune’e lezada ho nia oan sira mós sai mai hamutuk ho Polísia no Bombeiru hodi rega mate tiha ahi.
Sasán sira ne’ebé hetan estragu maka hanesan, sasán kios nian hotu kedas, inklui janela neen no odamatan haat. Sasán sira ne’e nia folin hamutuk $10.142,25.
Konsekuénsia direita no nesesáriamente husi arguidu sira ninia konduta temi iha leten, halo lezada ninia kios no sasán sira iha laran ahi-han mutuk hotu kedas, inklui mós odamatan haat no janela neen husi uma prinsipál nian ne’ebé mak a’at totál.
Arguidu sira hatene mós katak tuda rahun odamatan, tama bá ema-nia uma-laran hodi foti sasán no ikus mai sunu ema-nia uma no sasán hotu, nu’udar hahalok krime ne’ebé tuir lei bandu atu halo no hetan kastigu.
Ho nune’e, arguidu sira hotu nu’udar ko-autór materiál ho forma konsumada hodi prátika iha konkursu krime danu ho violénsia, inséndiu, no furtu agravadu.
Hodi hatan ba akuzasaun Ministériu Públiku nian, iha sala julgamentu Arguidu IAP deklara ba Tribunál koletivu katak nia hili direitu ko’alia.
Arguidu konta tuir, iha tinan 2017 ne’e nia nu’udar Xefe Aldeia 20 Setembru. Nune’e, iha loron 20 Maiu, momentu ne’e iha kalan sira simu estatutu Na’i-feto atu vizita sira-nia kapela Bebonuk nune’e nia mós hanesan Xefe Seguransa iha momentu ne’ebá hodi fó seguransa ba atividade ne’e.
Momentu ne’ebá, arguidu tuir atividade reza to’o tuku 00:00, maibé kona-ba problema ne’ebé akontese to’o sunu lezada Angelina uma ne’e, nia laiha koñesimentu tanba akontesimentu ne’e iha tiha tuku 02:00 madrugda nia ho nia oan fila sedu tiha.
Arguidu dehan, bainhira iha dadeersan madrugda tuku 05:00 Xefe Suku Bebonuk altura ne’ebá telefone nia mak nia hakfodak katak problema iha nia bairru to’o ema sunu uma.
Problema nia kauza ne’e nia la hatene no momentu ne’ebá to’o sunu lezada Angelina nia uma, nia laiha informasaun.
Maibé arguidu nia depoimentu ne’e Tribunál koletivu no MP kestiona no konsidera katak laiha fundamentu tanba hanesan autoridade iha bairru ida, konfrontu kuandu mosu iha nia bairru to’o sunu nia sidadaun ida nia uma, hanesan autoridade ida laiha fali koñesimentu piór liu mak to’o sidadaun ne’e nia uma sunu maibé hanesan Xefe Aldeia la tun bá haree.
“Buat ne’ebé ha’u la haree, ha’u labele ko’alia momentu ne’e ha’u laiha ne’ebá duni, ha’u la hatene kazu ne’e nia hun mai husi ne’ebé no tanba saida? Ha’u laiha koñesimentu ba ida-ne’e,” Arguidu IAP deklara iha sala julgamentu, Kuarta ne’e.
Arguidu nia uma bá lezada Angelina ne’e kuaze metru 500 dook husi kapela tanba ne’e la bá no dadeer mak nia bá maibé Polísia ho Xefe Suku iha ona lezada nia uma.
Durante ne’e IAP laiha ódiu ruma ho lezada Angelina maibé nia iha relasaun di’ak ho lezada. IAP hakfodak bainhira MP notifika nia nu’udar arguidu iha kazu ne’e.
Iha sorin seluk, arguidu CFdSC mós deklara iha Tribunál, katak akuzasaun dehan tuda Angelina nia uma ne’e la loos.
Arguidu haktuir, nia nu’udar seguransa iha grupu reza sira no laiha problema Angelina.
CFdSC la haree arguidu I iha fatin reza ne’e no arguidu la hatene lezada Angelina nia relijiaun saida. Arguidu la hatene momentu ahi han uma, nia la haree tanba nia uma iha mota sorin, vítima nia uma iha estrada boot.
Iha fatin hanesan, Arguidu EJdSH deklara ba Tribunál katak akuzasaun sira ne’ebé MP akuza ba nia ne’e la loos tanba nia la envolve iha tuda Angelina nia uma no bainhira naran tama lista mak nia hakfodak.
Nia haktuir, momentu ne’ebá nia iha kapela reza tanba simu Na’i-Feto nu’udar seguransa. Nia haree duni ema halai bá-mai, maibé nia la hatene problema nia hun ne’e saida no nia tama kapela nia odamatan hodi asegura Na’i-Feto.
Arguidu EJdSH la haree Xefe Aldeia ne’e no distánsia ba Angelina nia uma bá kapela ne’e dook. Arguidu laiha problema ho Angelina. Kona-ba problema to’o sunu Angela nia uma ne’e nia la hatene problema husi ne’ebé.
Arguidu AFdL mós fó nia depoimentu ba Tribunál katak momentu nia iha kapela hodi reza no momentu ne’ebá nu’udar seguransa ba reza ne’e.
Nia dehan, momentu ne’e nia rona duni ema barullu iha li’ur no sarani sira halai tama kapela mak nia hakfodak. Liu tiha oras rua mak Polísia foin bá.
Momentu ne’ebá la sai nia iha de’it kapela hodi fó seguransa ba estátua Na’i-Feto tanba iha ona problema sarani sira balun halai mai Igreja, nune’e nia evita para ema labele estraga estátua Na’in-Feto.
Nia dehan, momentu ne’ebá nia taka odamatan kapela nia no nafatin iha de’it kapela no kona-ba problema too sunu lezada Angelina nia uma ne’e nia laiha koñesimentu.
Hafoin Tribunál rona tiha parte hotu, suspende prosesu ne’e hodi kontinua fali ba parte lorokraik hodi kontinua rona deklarasaun arguidu sira seluk.
Audiénsia julgamentu ne’e prezide husi Juíz Koletivu Ana Paula Fonseca, José Araújo no Ercilia de Jesus, Ministériu Públiku (MP) reprezenta husi Prokuradór Bartolomeu, arguidu sira hetan asisténsia husi Defensór Públiku, José Guterres.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina
