DILI, 19 Maiu 2026 (TATOLI)–Eis Koordenadór Komisaun Polítiku Nasionál Konsellu Nasionál Rezisténsia Timorense (CNRT, sigla portugés), Leandro Isaac husu ba Governu liuhusi Primeiru-Ministru, Kay Rala Xanana Gusmão hodi tetu desizaun anulasaun ba estatutu mártir ba Saudozu Viríssimo Dias Quintas.
“Ha’u labele apelu ba Primeiru-Ministru, maibé ha’u husu ho haraik-an, Primeiru-Ministru tenke halo konkluzaun ida, husu responsabilidade ida ba Ministru ida-ne’e to’o ne’ebé mak nia iha kapasidade hasai ema ida mate iha funu nia laran, nia títulu hanesan martires,” Leandro Isaac hateten ba jornalista sira iha ninia knaar fatin, iha Marabi – Lahane, Kinta ne’e.
Nia dehan, Ministériu Asuntu Kombatente Libertasaun Nasionál (MAKLN) loloos labele hasai desizaun anula estatutu Viríssimo Dias Quintas nu’udar mártir, tanba nia mate iha funu nia laran ba kauza justa ida.
“Kuandu nune’e, Ministru bele sai estatutu martir Avo Xavier Amaral iha jardín erói. Ba kee fali Avo Xavier nia isin iha Metinaru, kee fali Mauhunu iha Metinaru, haree filafali estatutu mártir ne’e toba ona iha Metinaru no haree mós estatu erói nasionál sira,” nia akresenta.
Leandro Isaac la koñese Liurai Viríssimo maibé hatene katak ema ne’ebé iha espíritu kolabora hodi fó susesu ba referendu.
“Iha kazu Lospalos, ha’u la koñese Liurai Viríssimo, pesoálmente no fízikamente ha’u la koñese, maibé ha’u koñese iha momentu ne’e (1999) kuandu momentu hetan konvite atu bá Lospalos inaugura Sede CNRT no ha’u bá difísil tebes iha momentu ne’ebá sosa ho ha’u-nia vida mós, ha’u to’o ne’ebá matebian Vitor da Costa mak lori ha’u bá iha uma ida, uma-na’in sai mai aprezenta sira, Liurai Viríssimo, ha’u mós komprimenta simu, faz favór foti lian fó lian mai ha’u-nia uma mak ne’e, uma ida-ne’e mak ha’u fó ba CNRT,” nia haktuir.
Leandro Isaac hatutan, momentu ne’ebá situasaun difísil, laiha ida mak iha Lospalos no bainhira erói balun iha ne’ebá ne’e tanba sira brani.
“Ha’u-nia uma mak ne’e, ha’u-nia uma mak ne’ebá laiha buat sira ne’e hotu tama iha ita-nia penilayan. Ha’u momentu ne’ebá hanesan Koodenadór Komisaun Polítika Nasionál CNRT Rezisténsia, ha’u husu mós ba liurai bele mós fó uma no fó buat sira bele mós sai jurkam (juru kampanya) ba CNRT ninian programa, liurai prontu oferese nia-an voluntáriamente, laiha kontratu no laiha buat ida ho liurai,” nia tenik.
Eis Koordenadór Komisaun Polítiku Nasionál CNRT Rezisténsia deskreve, Liurai Viríssimo ne’e ema brani tanba momentu ne’e lahó orden ruma maibé voluntáriamente no espontánea hakarak partisipa iha luta hodi garante ba povu determina ninian destinu.
“Too ikus ha’u filafali mai Dili, ha’u rona notísia katak ema asalta Sede CNRT iha Lospalos hodi oho Liurai, ho akontesimentu ne’e ha’u informa ba Señor Xanana iha Salemba tanba buat hotu, atividade hotu ha’u tenke informa, ne’ebé ha’u koordena iha Timor, ha’u tenke informa Señor Xanana triste ho falesimentu Liurai Veríssimo momentu ne’ebá,” nia hateten.
Notísia relevante : MAKLN hasai despaxu hapara Veríssimo nia direitu bazeia ba Estatutu Kombatente
Nune’e, Leandro Isaac prontu fó sasin bainhira Tribunál levanta estatutu mártir ba Liurai Veríssimo.
“Ha’u prontu fó sasin ba estatutu martir no ha’u hakerek ona karta ba Liurai Verissímo nia oan sira, katak ha’u prontu fó sasin iha Tribunál nia oin,” nia tenik.
Iha biban ne’e, Leandro Isaac lamenta ho Governu liuhusi Ministru Asuntu Kombate Libertasaun Nasionál, Gil da Costa ‘Oan Soro’ nia desizaun ne’ebé deside anula estatutu mártir ba Saudozu Veríssimo Dias Quintas.
“Ha’u hanoin iha ne’e, primeiro de todo Estadu tenke hola atitude ida ou seja Estadu ‘Governu’ no liliu ba konsidénsia Primeiru Ministru ida-ne’e Señor Kay Rala Xanana Gusmão mak uluk Prezidente CNRT, labele nonok hanesan lia la kona, sala. Tanba ne’e, responsabilidade morál, bele buat ne’e liu ona, aban ita halo 24 anos ukun rasik-an festa boot maibé iha área justisa, direitu Justisa ne’e tanba ita-nia Konstituisaun fó ita buat ida ho estatutu espesiál ba ita Timor Estadu Direitu no Demokrátiku,” nia katak.
Leandro Isaac dehan, karik iha oportunidade, nia hakarak hasoru malu ho atuál Primeiru-Ministru hodi informa kona-ba kestaun ne’e.
“Se iha oportunidade ha’u hasoru, ne’e mak ohin ha’u ko’alia antes de informál ha’u hateten uluk imi maun sira brani les kamiza dehan katak ba bapa sira tembak disini, maibé ohin imi-nia aman sira tauk tauk, tanba sá tanba interrese privadu, interrese família, interrese grupu mak lia loos sira laiha ida que defende atu ko’alia,” nia hato’o.
Leandro Isaac hatutan: “Prontu hasai estatutu títulu martires, ha’u husu ita-nia martires hira mak iha Metinaru iha barak. Martires ba ha’u interpretasaun tenke ema mate iha funu nia laran, mate iha kombate, mate iha rezidénsia nia laran, la’ós mate hetan bá ospitál, moras mate ida-ne’e mártir ne’e la ba. Serake señór Ministru brani hasai títulu ida husi sira ne’ebé oras ne’e toba no han iha Metinaru, ita komesa kedas husi avo Xavi. Nia rasik viola istória rezisténsia que povu ida-ne’e fó ba ukun rasik-an que aban ita atu komemora.”
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina





