iklan

HEADLINE, POLÍTIKA

Timor-Leste prepara-an ba Prezidénsia ASEAN 2029 ho foku ba prioridade lima 

DILI, 25 Maiu 2026 (TATOLI) — Governu Timor-Leste hahú ona reforsa setór estratéjiku nasionál lima nu’udar parte husi preparasaun ba Prezidénsia ASEAN iha 2029, ne’ebé konsidera hanesan eventu diplomátiku boot liu iha istória nasaun nian.

Vise-Ministra ba Asuntu ASEAN, Milena Rangel, hatete katak lidera Prezidénsia ASEAN iha 2029 sei sai momentu importante no valiozu ba Timor-Leste, tanba nasaun sei sai uma-na’in ba xefe Estadu no Governu ASEAN 11, líder parseiru diálogu, parseiru dezenvolvimentu, parseiru estratéjiku, no enkontru rejionál atus ba atus durante períodu lideransa ne’e.

Nia subliña katak Ministru Negósiu Estranjeiru ASEAN sira aprova ona kandidatura Timor-Leste nian ba Prezidénsia ASEAN 2029, enkuantu Komité Organizadór Nasionál Prezidénsia ASEAN (ACNOC, sigla inglés) hala’o ona enkontru iha loron 23 fulan-Fevereiru 2026.

Tuir nia, atu hametin preparasaun nasionál, Governu estabelese estrutura governasaun ACNOC ne’ebé lidera diretamente husi Primeiru-Ministru Timor-Leste, Xanana Gusmão, nu’udar Prezidente Konsellu responsavel ba diresaun estratéjika no supervizasaun polítika.

Komité Ezekutivu ne’ebé lidera husi Ministru Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, Bendito dos Santos Freitas, hetan mandatu atu halo jestaun operasionál no monitorizasaun ba preparasaun ASEAN Chairship nian.

Governu mós identifika ona setór prioridade lima ne’ebé sei sai hanesan sentru ba preparasaun nasionál sira mak hanesan infraestrutura no instalasaun sira, rekursu umanu no kapasitasaun, seguransa no orden públika, komunikasaun no diplomasia, finansa no operasaun sira.

Setór lima ne’e sei hetan apoiu husi subkomisaun operasionál 14 ne’ebé iha Termu Referénsia formál.

Nia esplika katak iha faze preparasaun inisiál 2026, Governu hakarak atu kompleta avaliasaun baze ida ba setór lima ne’e iha Juñu 2026, inklui dezenvolvimentu planu asaun tinan haat nian ba períodu ASEAN Chairship nian 2026–2030.

Governante ne’e reforsa katak subkomisaun operasionál 14 hala’o ona sira-nia enkontru iha fulan-Marsu 2026, koinside ho faze dahuluk hosi formasaun ba ofisiál xave sira ne’ebé envolve iha organizasaun ASEAN 2029.

Aleinde ne’e, Governu mós hahú ona identifika nesesidade infraestrutura ne’ebé krítiku, hanesan fatin enkontru, teknolojia informasaun no komunikasaun (TIK), transporte, no apoiu lojístiku sira seluk ne’ebé presiza durante prezidénsia ASEAN nian.

Milena Rangel mós husu ba parseiru dezenvolvimentu internasionál sira atu apoia Timor-Leste nia prontidaun liuhusi investimentu infraestrutura, kapasitasaun rekursu umanu, formasaun lia-inglés no negosiasaun, hametin Sekretariadu Nasionál ASEAN, no moderniza setór finanseiru no ekonomia dijitál.

Governu mós konsidera hametin konetividade nasionál, hanesan portu, estrada, no infraestrutura dijitál, sai esensiál ba integrasaun merkadu rejionál ASEAN no alkansa Vizaun Komunidade ASEAN 2045.

Iha roteiru integrasaun ASEAN 2026–2029, Timor-Leste iha alvu atu hametin kapasidade Sekretariadu Nasionál ASEAN nian, implementa reforma ekonómika prioridade ASEAN nian, hasa’e diplomasia ekonómika, no dezenvolve infraestrutura no lojístika hodi apoia Kadeira ASEAN 2029 nian.

Nia dehan katak to’o tinan Prezidénsia ASEAN 2029, Timor-Leste tuir planu sei sai uma-na’in ba Simeira oioin ASEAN nian, hanesan enkontru ministeriál sira, enkontru ho ofisiál superiór sira, no grupu traballu sira ASEAN nian, enkuantu mós promove ajenda prioridade nasionál sira hanesan Ekonomia Azúl, mudansa klimátika, graduasaun husi kategoria País Menus Dezenvolvidu (LDC), no kreximentu inkluzivu.

Ho adezaun formál ASEAN nian iha loron 26 fulan-Outubru tinan 2025, la’ós hanesan finál hosi prosesu integrasaun nian, maibé hanesan inísiu husi viajen naruk ida ne’ebé ezije apoiu kontínuu husi parseiru dezenvolvimentu sira hotu. “Investe iha ASEAN Chairship 2029 hanesan investimentu ida iha kapasidade institusionál Timor-Leste nian iha prazu naruk”, Milena hato’o mensajen prinsipál ida-ne’e iha aprezentasaun referida.

Jornalista: Arminda Fonseca 

Editora: Maria Auxiliadora 

 

iklan
iklan

Leave a Reply

iklan
error: Content is protected !!