DILI, 29 Maiu 2026 (TATOLI)—Komandu FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) liuhusi Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada (XEMGFA), Tenente Jenerál Domingos Raul ‘Falur Rate Laek’ nomea Ofisiál Superiór na’in-rua hodi bá halo Misaun ba Pás Organizasaun Nasaun Unida nian iha Sudaun Súl (UNMISS).
Ofisiál Superiór na’in-rua mak hanesan Kapitaun Graduada Leandra Farina Gonzaga (hanesan feto dahuluk husi Timor-Leste ba misaun ne’e) no Majór Graduadu Guido Guterres Jerónimo, sei halo misaun durante tinan-ida, hahú husi Juñu 2026 to’o Juñu 2027.
Molok dezloka, Tenente Jenerál Falur Rate Laek halo graduasaun deviza ba Ofisiál Superiór na’in-rua, liuhusi despaisu númeru 29/XEM-F-FFDTL/2026, ne’ebé sei halo funsaun hanesan Observadór Militár ba UNMISS.
Komandu F-FDTL halo gradusaun postu ba Leandra Farina Gonzaga, ne’ebé antese ne’e ho postu Tenente ba postu Graduasaun Kapitaun no Guido Guterres Jerónimo, ne’ebé postu atuál Kapitaun ba postu Graduasaun Majór.
Tenente Jenerál Falur iha biban ne’e parabeniza Ofisiál Superiór na’in-rua no husu atu halo knaar ho di’ak, tanba liu ona prosesu selesaun rigorozu ne’ebé la’ós ema hotu bele konkorre.
“Halo knaar ho responsabilidade no integridade hodi lori naran di’ak instituisaun no nasaun. Ha’u hakarak fó parabéns ba Ofisiál na’in-rua ne’ebé foin gradusaun hodi bá halo misaun importante, ne’ebé sira atu bá halo misaun hanesan militár sira seluk halo tiha ona, bom susesu,” Tenente Jenerál Falur hameno bainhira prezide serimónia gradusaun deviza iha salaun Kuartel Jenerál F-FDTL, Fatuhada, Sesta ne’e.
Notísia relevante: Forsa Armada Timor-Leste prontidaun partisipa misaun pás ONU
Nia dehan, oportunidade partisipa iha UNMISS hanesan Timor-Leste nia manifesta ba partisipasaun iha misaun ba manutensaun pás nian.
“Ita kontinua, ita konfia katak ita-boot na’in-rua sei bá halo misaun hanesan sira seluk halo, bá ho di’ak mai ho di’ak. Ba ho difikuldade ho dezafiu ne’ebé imi enfrenta hanesan ita-boot sira-nia formasaun no preprasaun ita sei bele ultrapasa. Lori ita-nia institusaun ne’e nia naran bá hametin iha rai-li’ur,” nia tenik.
Tenente Jenerál konsidera misaun ne’e bele haforsa Timor-Leste nia envolvimentu ba mekanizmu internasionál.
“Ita komesa tama ita-nia mobilidade rai no ita-nia instituisaun,” nia katak.
Falur husu ba família no Ofisiál Superiór F-FDTL na’in-rua ne’ebé atu bá UNMISS hodi toma konsiénsia, liuliu katak labele interrompe no labele perturba asaun sira para halo misaun ne’e ho susesu.
“Ba ema ida profisionál, kuandu halo ninian asaun operasaun mak primeiru operasaun falla ne’e nia hela kedas, tanba ne’e kuidadu ho família sira ne’ebé mak iha kotuk, fó apoiu nafatin ba sira,” Tenente Jenerál fó hanoin.
Seidauk iha feto mak kontribui ba misaun
Iha fatin hanesan, Xefe Seksaun Jéneru Komandu F-FDTL, Kapitaun Marquita Cunha, hateten, Seksaun Jéneru hakarak hato’o agradese ba XEMGFA ne’ebé fó oportunidade ba Ofisiál Leadra atu partisipa iha Misaun Pás iha Sudaun Súl.
“Hakarak mós hato’o ami-nia apresiasaun ba exelentísmu Komandante sira ne’ebé apoia ona misaun apoia ba pas iha Sudaun Súl nomós iha Libanon. Ita-boot sira-nia dedikasaun, sakrifísiu, korajen no profisionalizmu la’ós de’it kontribuisaun ba rai-nia pás no seguransa iha mundu, maibé ba reputasaun kompromisu ba ita-nia Estadu no instituisaun F-FDTL ba pás no dignidade nasaun Timor Leste,” nia dehan.
Kapitaun Marquita mós haktuir, desde F-FDTL hahú haruka nia reprezentante iha tinan 2011 to’o 2025 halo misaun pás, seidauk iha pesoál feto ida mak kontribui ba misaun ne’e.
“Tinan ida-ne’e marka istória foun no importante iha instituisaun F-FDTL, liliu ba feto militár sira fó ona konfiasa hodi haruka reprezentante hodi haruka reprezentante feto ida. Ida-ne’e hatudu katak femenina F-FDTL hahú halo ona misaun loloos hodi kontribui iha knaar importante sira no promove inkluzaun jéneru,” nia orgullu.
Marquita hateten, ho konfiansa ne’ebé Komandu F-FDTL fó ba Kapitaun Graduada Leandra ba UNMISS, aliña ho prinsípiu sira husi Rezolusaun Konsellu Seguransa Nasaun Unida 1325 kona-ba feto pá no seguransa, ne’ebé subliña importánsia husi partisisaun feto ninian iha esforsu pás iha mundu tomak.
“Kapitaun Graduada Leandra sai feto primera, la’ós fásil mós la’ós komplikadu liu. Ida-ne’e hanesan responsablidade ida no fiar katak husi preparasaun ba formasaun, treinamentu no kapasidade ne’ebé ita iha inklui atividade ida-ne’e, ita-boot sira prepradu liután no konsiénte saida mak akontese iha terrenu, ein nome femenina hotu hakarak hato’o bom susesu ba ita-boot sira Tenente no Kapitaun, Maromak akompaña durante misaun no sei fila ho di’ak,” nia hato’o.
Kapitaun Marquita Cunha enkoraja feto militár sira hodi halo kna’ar ho di’ak, servisu ho fuan ho laran.
“Kontinua kapasita imi-nia an, kuidadu imi-nia saúde ho didi’ak no prepara-an ba misaun pás no traku ne’ebé sei mai iha futuru,” nia fó hanoin.
Biban ne’e, Komandu F-FDTL organiza semináriu ne’ebé ko’alia kona-ba misaun manutensaun pás hodi esplika kona-ba importánsia no papél misaun ba pás ba Ofisiál F-FDTL ne’ebé atu partisipa iha UNMISS.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina




