DILI, 01 Juñu 2026 (TATOLI)-Autoridade Nasionál Petróleu (ANP) no empreza Fider Energy Limited ho joint venture Timor Gap, fó sai ba públiku katak iha 22 Maiu 2026 ANP simu ona submisaun dokumentu planu atu dezenvolve kampu Jahal no Kuda Tasi iha tasi Timór.
Prezidente Autoridade Nasionál Petróleu, Gualdino do Carmo da Silva, hateten hafoin simu planu dezenvolvimentu ida-ne’e ANP hahú kedas halo ninia avaliasaun, nune’e bele finaliza tuir padraun ne’ebé iha nomós mellora prátika ne’ebé kabe ba indústria hodi avansa ba faze tuirmai no fó aprovasaun ba planu dezenvolvimentu ida-ne’e.
Bainhira ANP fó ona aprovasaun mak empreza kontinua sira-nia prosesu interna hamutuk ho joint venture Timor GAP avansa ba foti desizaun nesesária atu dezenvolve kampu referidu.

Kona-ba hakat ba kampu dezenvolvimentu signifika empreza operadór ho Timor Gap sira halo hotu ona estudu kompriensivu, estadu tékniku no enjeñaria hotu ne’ebé presiza atu dezenvolve kampu ida-ne’e.
“Atu dezenvolve, komesa halo perfurasaun ba produsaun, hotu mak ita fa’an ninia mina ne’e. Agora ita iha faze dezenvolvimentu katak hatene ona sertu, ninia estimativa, ninia rezerva, dezenvolvimentu, no instalasaun tanba dezeñu detalladu hatama hotu ona”, Gualdino do Carmo hateten iha konferénsia imprensa ne’ebé hala’o iha City 8, Manleuana.
Xefe Ezekutivu Finder Energy Limited, Damon Neaves, hateten tuir dadus ne’ebé sira iha ba projetu ne’e bainhira halo produsaun inisiál sei hetan mina barríl rihun 30 kada loron. Kona-ba kona-ba marketing, daudaun empreza simu ona interese maka’as husi komersiante sira mina-rai nian no refinaria sira iha Sudeste Aziátiku.

“Ohin, ami halo diskusaun produtiva tebes kona-ba submisaun planu dezenvolvimentu iha terrenu hamutuk ho ami-nia parseiru joint venture, Timor GAP no ANP. Tanba ami hala’o ona serbisu barak liután kona-ba PSC TL-SO-T 19-11. Ami hahú haree liután Kuda Tasi no Jahal, ne’ebé kampu dezenvolvimentu inisiál sira. Iha oportunidade barak liu fali kampu sira-ne’e”, nia dehan.
Projetu Kuda Tasi no Jahal sei lori infraestrutura produsaun nian, inklui instalasaun ba armazenamentu no deskarga produsaun flutuante. “Ida-ne’e sei permite ami atu opera hanesan sentru produsaun ida no liga fali oportunidade esplorasaun no deskoberta potensiál sira ne’ebé besik. Ami avalia hela deskoberta legadu sira iha área ne’e. Ami fiar katak Kuda Tasi maka inísiu hamutuk ho ami-nia parseiru sira empreza konjunta nian. Ami iha kompromisu atu loke valór husi oportunidade sira-ne’e iha futuru”, katak.

Prezidente Timor GAP, Rui Maria Soares, dehan hanesan parseiru joint venture iha kompromisu atu apoiuaparseiru ne’e la’o ba oin. “Husi partisipasaun Timor GAP nian iha faze ida agora ami-nia partisipasaun 24%. Kuandu tama ba dezenvolvimentu nian sa’e ba 34%. Timor Gap husu parte hotu kolabora nune’e aselera prosesu dezenvolvimentu ida-ne’e lihuhosi finansiamentu mós ezekusaun parte tékniku operasaun”, realsa.
Hafoin deklarasaun komersiálidade ba Kampu Kuda Tasi no Jahal, no aprovasaun husi ANP ba dezenvolvimentu área Kuda Tasi no Jahal iha loron 25 fulan Marsu tinan 2026, Finder Timor-Leste B.V., nu’udar operadora ba Kontratu Fahe Produsaun (KFP) TL-SO-T 19-11 no nia parseiru TIMOR GAP PSC 11-106 Unipessoal Limitada, submete ona dokumentu kona-ba Planu Dezenvolvimentu Kampu Kuda Tasi no Jahal ba ANP nia aprovasaun iha sesta, loron 22 Maiu 2026.
Dokumentu ne’e inklui konseitu dezenvolvimentu selesionadu ba kampu Kuda Tasi no Jahal, ne’ebé sei prodús ho posu produsaun tolu, liga liu husi Electrical Submersible Pump (ESP) no kanu fleksivel ba ró Petrojarl 1 Floating Production Storage and Offloading (FPSO).
ANP dezde simu planu dezenvolvimentu ba kampu Kuda Tasi no Jahal, hahú kedas avaliasaun hodi asegura katak planu ne’e kumpre padraun legál no regulamentu, no entende atu fó aprovasaun tuir prátika di’ak iha indústria mina-rai nian.
Bainhira planu dezenvolvimentu refere approvadu, parseiru sira ba KFP ida-ne’e sei kontinua ba faze desizaun finál investimentu nian, no ikus mai ezekuta dezenvolvimentu ba kampu hirak ne’e.
Kampu Jahal rasik deskoberta iha tinan 1996 no kampu Kuda Tasi iha tinan 2001. Dezde asumi responsablidade nu’udar operadora ba KFP TL-SO-T 19-11 iha tinan 2024, Finder hamutuk ho nia parseiru hala’o kedas serbisu tékniku ne’ebé kompriensivu hodi afirma dezenvolvimentu kampu ne’e.
Kolaborasaun ne’ebé diak entre Finder, Timor GAP, no ANP nu’udar pasu importante atu bele ezekuta projetu dezenvolvimentu kampu Kuda Tasi no Jahal tuir tempu ne’ebé determinadu nu’udar kompromisu atu prodús kampu referidu ba benefísiu Timor-Leste nian.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora




