DILI, 15 Jullu 2026 (TATOLI)–Diretór Servisu Investigasaun Kriminál, Superintendente Xefe Polísia João Belo dos Reis, informa, Autoridade Seguransa sira bainhira desmantela rede scam iha Dili no Likisá iha loron ikus ne’e, identifika katak sira uza fali modus operandi (maneira operasaun ne’ebé grupu ida utiliza ba atividade krime) foun.
“Agora modus operandi ne’ebé sira agora uza ba telefone ne’ebé sira uza ba atividade, la uza ona sim card, ne’e modus operandi foun,” João Belo hateten ba jornalista sira iha Kuartél Jerál Polísia Nasionál Timor-Leste (PNTL), Kaikoli, Kuarta ne’e.
Notísia relevante : PNTL detein sidadaun na’in-10 iha Jita Plaza no Kolmera relasiona jogu online
Autoridade Seguransa sira halo identifikasaun ba suspeitu sira ne’ebé halo prátika scam inklui ba operadór telekomunikasaun hodi halo justifikasaun tanba saida antes ne’e prodús sim cart barak ba empreza ne’ebé hala’o hela atividade scam.
Iha Outubru 2025, bainhira ekipa Diretór Servisu Investigasaun Kriminál detein sidadaun estranjeiru hamutuk na’in-10 iha Kolmera no Jita Plaza relasiona ho krime scam online, konsege rekolla sim cart barak iha kaixa boot ida resin (momentu ne’ebá la sura) husi operadór telekomunikasaun lokál, maibé daudaun ne’e suspeitu sira halo ligasaun direta husi ligasaun Fornesedór Servisu Internet hodi hala’o sira-nia atividade ilísitu.
“Sira direta ba Starlink, komunikasaun ne’e sira uza ne’e hanesan. Buat ida-ne’ebé mak sira nia evolusaun ba krime ida-ne’e loron ba loron aumenta, ne’ebé ita-nia koñesimentu, ita-nia prosesu investigasaun mós tenke eleva ho sira-nia teknolojia ne’ebé sira iha,” Diretór Servisu Investigasaun, relata.
João Belo dehan, bainhira mosu operasaun ba suspeitu sira envolve kazu scam iha loron ikus ne’e, telemóvel ne’ebé hetan apreensaun laiha ona sim cart iha laran.
Ba kestaun ne’e, Autoridade Seguransa halo ona enkontru parte Autoridade Nasionál Komunikasaun (ANC, sigla portugéz).
“Ko’alia ona kona-ba asuntu ida-ne’e para bele kontrola Starlink tama Timor rejistu oinsá, oinsá ema bele hetan lisensa. Ida-ne’e ita ko’alia daudaun para ba futuru bele regulariza,” Diretór Servisu Investigasaun, akresenta.
Nia seidauk konfirma timoroan balun envolve iha atividade scam ne’e tanba daudaun sei iha prosesu investigasaun no biban ne’e fó hatene ba mídia durante halo publikasaun tenke respeitu segredu justisa.
“Ha’u labele ko’alia ida-ne’e. Deskulpa, ida-ne’e hanesan fora uituan tanba ita serbisu iha prosesu investigasaun, ha’u temi fali ida-ne’e ida-ne’ebá ladún di’ak. Ne’ebé saida mak maluk sira públika, publika ho ita-boot sira-nia maneira, mas ha’u kaer nafatin segredu Justisa nian,” nia katak.
Notísia relevante : PNTL rejista iha MP kazu scam iha Ulmera no Kampung Baru
João Belo hatutan, Autoridade Seguransa daudaun ne’e halo hela parseiru ho ema ne’ebé iha esperiénsia no koñesimentu di’ak ba kazu scam ne’e, nune’e bele hatene motivu husi krime ne’e.
“Iha pasadu sira mós iha esperiénsia atende kazu sira hanesan ne’e, husu sira-nia apoiu no depois krime ida-ne’e katak nia hun ne’e mai husi nasaun husi nasaun ida-ne’ebé. Ho publikasaun ne’ebé mídia halo durante ne’e, ita hatene ona mai husi ne’ebé, nsedu ou tarde ita sei aprezenta ba Tribunál. Ba kazu call center scam no cyber crime investigasaun hotu Diresaun Servisu Investigasaun mak sei kaer,” nia reforsa.
Aleinde ne’e, Komandante Jerál PNTL, Komisáriu Asistente Polísia Afonso dos Santos fó ona orientasaun ba Diresaun Servisu Investigasaun Kriminál (DSIK) no Servisu Informasaun Polísia buka tuir hodi desmantela atividade ilísitu hanesan online scam, call center no seluk tan iha Timor-Leste.
“Orientasaun Komandante Jerál ba Komandante Munisípiu hotu atu kontrola, haree no identifika depois komunika ba malu atu halo intervensaun. Ida-ne’e problema nasaun ne’ebé ita tenke responde ho koletivu, labele haree servisu ne’e DSIK, PCIC ou Tribunál nian, mas tenke responde ho koletivu tanba aban bainrua ita labele sai hanesan fatin baze ba krime organizadu ida-ne’e atu eziste iha ita-nia nasaun,” nia katak.
Nune’e, Diretór Servisu Investigasaun husu ba ema hotu atu hamutuk kombate krime online scam.
“Ita agora tama mas parte hothotu ne’ebé mak relasaun ba asuntu ida-ne’e mai serbisu hamutuk para ita bele kombate krime ida-ne’e,” nia hato’o.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina
