OEKUSI, 17 Jullu 2026 (TATOLI) – Autoridade Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambeno (RAEOA), liuhusi Diresaun Servisu Rejionál Edukasaun, sei prevee no tau prioridade ba preokupasaun Eskola Bázika Filiál (EBF) 1, 2 Afoneno iha Orsamentu Jerál Estadu (OJE) 2027. Inisiativa ne’e foti tanba durante ne’e estudante sira tenke partisipa iha prosesu aprendizajen hodi tuur de’it iha simentu no ai-mahon nia okos, tanba menus mobiliáriu eskolár hanesan meza no kadeira, inklui mós menus saladeaula.
Diretór Serbisu Rejionál Edukasaun Oekusi, Vincêncio Cono, rekoñese dezafiu ne’ebé mosu iha terrenu no konfirma katak eskola ne’e presiza duni intervensaun urjente husi Estadu.

“Parte edukasaun rekoñese duni, ho saida maka fó sai iha mídia sosiál. Atualmente EBF Afoneno iha de’it edifísiu ida no sala apredizajen tolu, hodi uza ba estudante klase primeiru to’o sestu ano, ida-ne’e difikulta tebes ba prosesu aprendizajen la dignu ba estudante sira iha prosesu letiva lorloron, entaun horsehik ita ba haree ona, ita sei tau ba planu atu rezolve iha orsamentu tinan oin,” Vincêncio Cono hateten ba Ajénsia TATOLI iha Oekusi, sesta ne’e.
Notísia relevante:PNDS Oekusi aprova projetu rua hodi implementa iha suku Monemeko no Kutete
Iha ámbitu vizita ofisiál ne’e, dirijente sira husi Diresaun Servisu Rejionál Edukasaun Oekusi hala’o kedas enkontru aberta ho estrutura eskola, autoridade lokál, no inan-aman sira. Enkontru ne’e ho objetivu atu diskute kona-ba estatutu rai, nune’e Autoridade bele konsidera iha Planu Asaun Anuál (PAA) ba OJE 2027 hodi halo konstrusaun foun.
“Horsehik ita mós husu sira liuhusi enkontru, liliu autoridade suku no inan-aman atu kontribui, indika fatin ruma ne’ebé adekuadu livre husi dipsuta, tanba tinan oin ita tenki rezolve ona, atu aumenta saladeaula, tanba fatin daudaun ne’e la sufisiénte, klot liu,” nia hateten.
Autoridade edukasaun ne’e rekoñese katak tinan barak ona estudante sira hala’o prosesu aprendizajen iha li’ur no tuur de’it iha rai, tanba menus sala. Nia esplika katak ba tinan-2026 ne’e RAEOA la prevee konstrusaun foun ba eskola sira.
“Tinan ne’e, laiha konstrusaun ba eskola, maibé tinan oin bele halo obra ne’e, presiza kontribuisaun hosi inan-aman no profésór, tán ne’e maka kada eskola ita harii Asosiasaun Inan-Aman Profesór (AIAP) atu kontribui ba fasilidade eskola nian, hodi organiza malu hodi kontribui halo provizoriamente ba fatin salaaula ida ka rua no hariis-fatin balu,” nia subliña.
Suku foun prontu koopera ba terrenu
Durante enkontru aberta ne’e, Xefe Suku Monemeko, José Sani, deklara ofisialmente katak autoridade lokál no komunidade prontu atu koopera hodi oferese rai ba Governu ba konstrusaun foun ne’e.

“Ami foin sai suku foun iha tinan kotuk, antes ne’e tama Suku Costa, entaun ami iha parte foho ladun hetan dezenvolvimentu, realidade hatudu ona, ami-nia eskola sala tolu de’it akumula labarik barak kuaze 150, ne’ebé ohin ami rona ona edukasaun sira-nia promesa, entaun ami sei enkontru ho komunidade sira atu haree fatin, tanba eskola ne’e ba ami-nia oan sira, entaun nu’udar inan-aman tenke kontribui atu hadi’a suku,” Xefe Suku José Sani dehan.
Notísia relevante:Vizita suku Monemeko, MAE rekomenda tékniku PNDS finaliza projetu adisionál iha fevereiru
Iha fatin hanesan, Koordenadór EBF 1, 2 Afoneno, Juvito Neno Abi, informa katak problema menus mobiliáriu no saladeaula ne’e sira enfrenta tinan barak ona, tanba ne’e nia espera Governu bele fó duni resposta iha 2027.
“Nafatin ami rekomenda ba Governu liliu Autoridade RAEOA liuhusi edukasaun atu tau matan lalaís ba situasaun referida, tanba tinan barak ona, ami uza de’it sala tolu ne’e, ho eskritóriu ida, maibé kada tinan númeru estudante aumenta, ne’ebé ami espera tinan oin rezolve ona,” nia rekomenda.
Daudaun ne’e, totál estudante ativu ne’ebé hala’o hela estudu iha EBF 1, 2 Afoneno hamutuk na’in-148, ne’ebé akompaña husi profesór na’in-hitu no guarda ida.
Jornalista: Abílio Elo Nini
Editór: Rafael Ximenes de A. Belo





