Prezidente GGN vizita Timor-Leste hodi esplora poténsia Jeoparke Globál UNESCO nian

DILI, 20 Jullu 2026 (TATOLI) – Prezidente Rede Globál Jeoparke (GGN, sigla inglés), Prof. Artur Sá, hala’o nia vizita dahuluk mai Timor-Leste hodi apoia Institutu Jeosiénsia Timor-Leste (IGTL) atu esplora poténsia país nian ba dezenvolvimentu no nomeasaun nu’udar Jeoparke Globál UNESCO nian.
Artur Sá nia xegada iha Timor-Leste ne’e simu direita husi Prezidente IGTL, Job Brites.
Iha entrevista iha Salaun VVIP Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato Dili, (AIPNL), Artur Sá hato’o ninia apresiasaun no agradesimentu kle’an ba konvite husi IGTL no destaka katak Timor-Leste iha istória jeolójika ne’ebé riku, rekursu naturál, no patrimóniu kulturál ho potensiál ne’ebé boot tebes.
“Ha’u nia espetativa aas tebes. Timor-Leste iha poténsia signifikativu ne’ebé ita tenke identifika hamutuk hodi prepara área ida ne’ebé prienxe rekizitu ba nomeasaun nu’udar Jeoparke Globál UNESCO nian”, nia hateten.
Hodi esplika katak Jeoparke Globál UNESCO nian la’ós de’it rótulu ida, maibé hanesan área integrada ida iha ne’ebé komunidade maka sai hanesan sentru ba atividade dezenvolvimentu hothotu.
Tuir nia, jeoparke sira dezenvolve hamutuk ho komunidade, utiliza patrimóniu jeolójiku, naturál no kulturál ho olístiku hodi kria oportunidade sira ba prosperiedade lokál.
Hatán ba dezafiu atu kumpre kritériu internasionál sira, Artur Sá subliña katak ezijénsia prinsipál ba GGN no UNESCO maka tuir loloos báziku tebes, ezisténsia pelumenus fatin jeolójiku ida ho valór no relevánsia internasionál.
“Laiha fórmula májika ida. Rekizitu prinsipál maka propriedade husi patrimóniu jeolójiku ho valór internasionál. Restu envolve kompromisu polítiku, envolvimentu komunidade nian iha inísiu, no governasaun organizasionál di’ak. Ami sei serbisu iha avaliasaun téknika ne’e hamutuk ho IGTL”, nia dehan.
Prezidente IGTL, Job Brites dos Santos, afirma katak vizita sei tuir kedas ho série vizita traballu no field trip ba área potensiál oioin durante semana tomak.
Nia dehan ekipa konjunta husi IGTL no Prof. Artur Sá ne’e tuir planu sei hala’o viajen husi parte leste to’o oeste Timor-Leste nian, hahú iha área foho Paitchau iha Lospalos (Lautein), muda ba área sentrál sira hanesan Aileu no Same (Manufahi), no remata iha foho Lesululi, Kailaku, munisípiu Bobonaru.
“Ami sei identifika patrimóniu jeolójiku, kulturál no biodiversidade potensiál iha área idaidak ne’ebé vizita. Aleinde levantamentu sira, ami sei hala’o mós divulgasaun ba eskola sira, hanesan eskola CAFE, no hasoru malu ho autoridade munisípiu sira hodi partilla importánsia husi jeoparke nian”, Job Brites dehan.
Job hateten katak dezignasaun área ida hanesan jeoparke sei iha impaktu pozitivu ba dezenvolvimentu sustentavel no kreximentu sosiuekonómiku komunidade lokál sira-nian liuhusi turizmu, edukasaun, no konservasaun ambientál.
“Jeoparke sira la pertense ba indvíduu ka instituisaun partikulár ruma, maibé pertense ba komunidade. Dezenvolvimentu ida-ne’e hala’o husi komunidade, no osan ne’ebé hetan sei filafali ba komunidade nia moris-di’ak”, Job dehan.
Notísia relevante: PR sei aproxima governu dezenvolve fatin fosíl iktiosauru sai Jeoparke
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

