Parlamentu Timor-Leste aprova ho unanimidade votu solidariedade ba povu Giné-Bisau

DILI, 21 Jullu 2026 (TATOLI)-Parlamentu Nasionál liuhusi reuniaun plenária estraoridinária Komisaun Permanente iha tersa-feira ne’e aprova ho unanimidade votu solidariedade ba povu Giné-Bisau no kondenasaun ba detensaun arbitrária Prezidente Asembleia Nasionál Populár Giné-Bisau, Domingos Simões Pereira.
Sekretária Meza Komisaun Permanente, Albino da Silva, lei sai testu votu ne’e katak, Parlamentu Nasionál Timor-Leste simu ona informasaun kona-ba prizaun Prezidente Asembleia Nasionál Populár Repúblika Giné-Bisau nian, ne’ebé eleitu ba kargu ne’e iha 2023, hafoin eleisaun lejizlativa ne’ebé koaligasaun eleitorál ne’ebé nia integra manán ho maioria absoluta.
Albino da Sailva dehan la’ós foun ona país nia ligasaun amizade, irmandade no solidariedade entre Timor-Leste no Giné-Bisau.
Tuir nia, ligasaun ne’e antigu no kle’an, hahú kedas husi tinan 1970 no Giné-Bissu mak nasaun dahuluk ne’ebé rekoñese Timor-Leste nia independénsia iha 1975.
“Iha tinan sira liubá, ita hamutuk hatudu ezemplu solidariedade entre povu maun-alin sira. Pontu aas liu maka apoiu no serbisu hamutuk hodi restaura orden konstitusionál ho susesu iha eleisaun lejizlativa no prezidensiál 2014”, nia hateten.
Hodi haktuir katak iha momentu ne’ebá Parlamentu Nasionál Timor-Leste hetan onra no priviléjiu atu haruka misaun observasaun eleitorál. Ne’e mós sinál katak Giné-Bisau rekoñese papél ne’ebé Timor-Leste dezenvolve.
Hafoin eleisaun 2014, bainhira nomeadu hanesan Primeiru-Ministru, Domingos Simões Pereira mai Dili iha vizita serbisu, iha okazisaun ne’e kondekora Timor-Leste, liuhusi prezensa Sekretáriu Estadu, Tomás Cabral, ne’ebé lidera misaun apoiu ba prosesu eleitorál iha Giné-Bisau.
Hodi dehan, hahú husi 2020 deputadu no eis-Primeiru-Ministru, Domingos Simões Pereira, sai alvu ba persegisaun polítika no hetan impedimentu no ilegál dalabarak atu viajen bá li’ur. Aleinde ne’e, sai alvu ba prosesu judisiál sira ne’ebé fabrikadu, maski eleitu ona hanesan Prezidente Asembleia Nasionál Populár iha 2023, persegisaun la para.
Ho disolusaun Asembleia Nasionál Giné-Bisau iha loron 04 Dezembru 2023, Parlamentu Nasionál Timor-Leste hato’o ona iha tempu ne’ebá nia preokupasaun boot no haruka mensajen solidariedade ba Parlamentu maun-alin Giné-Bisau nian.
Nia hateten, iha mensajen momentu ne’ebá hanoin fali ligasaun istórika amizade nian no kooperasaun durante tinan 13 liu, ho prezensa Ajénsia Kooperasaun Timor-Leste iha Giné-Bisau hahú husi 2013.
Parlamentu Timor-Leste kontinua akompaña ho apriensaun no preokupasaun oioin ba akontesimentu sira iha Giné-Bisau, liuliu dezenvolvimentu subsekuente golpe Estadu iha loron 26 Novembru 2025. No mós konstitui xoke ida prizaun Domingos Simões Pereira reprezenta sinál ida radikalizasaun represaun polítika ba nia husi rejime podér iha Giné-Bisau.
“Parlamentu Timór reafirma ninia lealdade no defende maka’as objetivu jerál Asembleia Parlamentár Komunidade País Ko’alia Lia-Portugés (CPLP, sigla portugés) nian ne’ebé hakerek iha estatutu artigu 3.º atu kontribui ba hametin demokrasia no ninia instituisaun reprezentantiva sira, hodi hametin Estadu Direitu no promove no defende direitu umanu”, katak.
Tanba ne’e, Parlamentu Timor-Leste kondena ho forma detensaun arbitrária ba Domingos Simões Pereira no ezije libertasaun imediata no inkondisionál, no libertasaun ba prizioneiru polítiku sira hotu ho fin persegisaun polítika.
Parlamentu Nasionál Timor-Leste, defende ba espíritu no ideál demokrátiku, liberdade, direitu fundamentál, dame no solidariedade entre povu ne’ebé konstitui valór fundamentál husi komunidade CPLP, ezije atu hapara represaun no restaurasaun totál ezersísiu livre ba direitu no liberdade fundamentál sira, ne’ebé rekoñese iha Konstituisaun Giné-Bisau no iha instrumentu jurídiku internasionál sira ne’ebé Estadu Giné-Bisau asina ona.
“Deputadu sira husi Parlamentu Nasionál Timor-Leste, ne’ebé reprezenta lejitimamente husi vontade povu manifesta solidariedade ba povu maun-alin Giné-Bisau, ne’ebé sofre no hetan kastigu no violasaun injustu ba sira-nia direitu no liberdade fundamentál”, nia dehan.
Ho aprosimasaun ba data enkontru boot nian, Parlamentu Timor-Leste apela ba Asembleia Parlamentár CPLP atu proklama ninia solidariedade inkondisionál ba parlamentu Giné-Bissau no ba nia Prezidente Domingos Simões Pereira, ne’ebé eleitu ho lejítimu no kondena nia detensaun no privasaun ba direitu.
Projetu votu ne’e aprezenta husi bankada parlamentár CNRT ,FRETILIN, PD, KHUNTO no PLP.
Notísia relevante: PPN sei partisipa reuniaun Asembleia Parlamentár CPLP iha Angola
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxliadora

