Ema na’in-14 konfirmadu mate hafoin rai nakdoko iha sudueste Japaun

DILI, 30 Jullu 2026 (TATOLI) – Autoridade lokál sira fó-sai iha loron-kuarta ne’e katak konfirmadu ona ema na’in 14 mate hafoin rai-nakdoko ho magnitude 7,1 ne’ebé akontese iha prefeitura sudueste Japaun nian, Kumamoto, ho ema na’in-8.700 resin maka hela iha sentru evakuasaun nian no servisu sira komboiu bala shinkansen nian ne’ebé maka barak liu sei suspende.
Entre matebian sira iha ema na’in-tolu iha sentru komersiál Aeon iha Kashima ne’ebé hetan nakdoko tanba esplozaun ida, ne’ebé halo mós ema ida la hetan no na’in-tolu seluk la hatene, hafoin tuku 4:27 lokraik, rai-nakdoko ne’e akontese loron-tersa.
“Iha nafatin ema sira ne’ebé hein hela atu hetan salvasaun no hanesan korrida ida hasoru tempu,” hatete hosi primeiru-ministru Sanae Takaichi ba jornalista sira iha inísiu loron ne’ebá. “Ami sei mobiliza ami-nia forsa tomak hodi salva ema barak liután.”

Pesoál Forsa Autodefeza nian hamutuk 4.600-resin maka haruka ona hodi hatán ba rai-nakdoko, ho na’in 170 ne’ebé envolve iha operasaun sira salvamentu nian iha sentru komersiál ida ne’ebé monu.
Ho merkúriu ne’ebé sa’e liu 35 C iha prefeitura, autoridade meteorolójiku sira fó avizu ba públiku no pesoál sira ne’ebé envolve iha serbisu tulun nian kona-ba risku moras relasionadu ho manas.
Besik 480 pesoál polísia nian mós haruka ona hosi prefeitura 11. Ekipa salvamentu emerjénsia polísia metropolitana Tókiu nian ne’ebé espesializadu iha resposta ba dezastre sira semo ho elikópteru hodi hamutuk ho buka ema sira ne’ebé lakon.
Prezidente Aeon Co. Akio Yoshida hatete ba jornalista sira katak esplozaun iha kompleksu komersiál bele kauza hosi gás maibé sei iha hela investigasaun nia laran. Nia husu deskulpa ba família sira ne’ebé lakon, promete atu “fó apoiu másimu” ba sira ne’ebé presiza.
Nia mós hatete katak maioria ema sira iha sentru komersiál evakua ona ba estasionamentu sira iha liur maizumenus tuku lima lokraik. Tersa-feira antes esplozaun kona parte súl-sentrál kompleksu nian maizumenus tuku 5:50 lokraik, konfirma katak kliente hotu-hotu evakua ona ho seguru.
Ema liu 4,000 maka iha kompleksu iha loron-tersa ne’e, tuir empreza.
Yoshida hatete katak andár daruak hosi edifísiu ne’ebé hetan estragu maka’as tebes tanba kanu gás nian ida halai liuhosi seksaun ne’ebá.
Feto ida ho tinan 46 ne’ebé hela iha bairru ne’e hatete, “Ha’u ba kompras iha Aeon horisehik maizumenus meiudia. Ha’u ta’uk tebes atu hanoin katak ha’u bele hetan kaer iha saida maka akontese,” hodi hatutan katak nia agora daudaun hela iha sentru komunitáriu ida tanba nia uma laiha eletrisidade.
To’o uma-kain 48,000 iha prefeitura maka laiha eletrisidade iha tempu ida hafoin rai-nakdoko, enkuantu númeru uma-kain sira ne’ebé laiha enerjia redús ba besik 34,000 to’o tuku 2 lokraik.
Nune’e mós, to’o umakain 84,000 iha Kumamoto no prefeitura viziñu Nagasaki nian laiha bee-moos iha momentu ida, tuir governu.
Vítima sira ne’ebé mate inklui ema ida ne’ebé hetan salvasaun hosi uma ne’ebé monu iha sidade Yatsushiro no hafoin ne’e deklara mate iha ospitál.
Ema na’in-lima mate iha fábrika Nippon Paper Industries Co. nian iha Yatsushiro, iha ne’ebé suar-fatin ida hetan estragu maka’as, haktuir governu prefeitura, ho na’in rua kanek no na’in-haat lakon iha fábrika.
Servisu sira hahú fali iha seksaun ida hosi liña komboiu bala Kyushu Shinkansen entre estasaun sira Hakata no Chikugo Funagoya iha Prefeitura Fukuoka ne’ebé besik, maibé seksaun sira seluk suspende nafatin, tuir operadór.
Japon Airlines no All Nippon Airways kansela operasaun 11 no rua, respetivamente, tanba rai-nakdoko.
Estasaun JR Kumamoto nakonu ho ema iha dadeer. Riko Furuta, ho tinan 23, hamriik iha liña iha parajen táxi nian, hodi fila ba uma hafoin pasa kalan iha nia eskritóriu.
“Ha’u labele toba tanba rai-nakdoko sira kontinua iha kalan tomak. Ne’e halo tauk liu duké tinan 10 liubá,” nia hatete.
Negósiu balu iha rejiaun ne’e suspende sira nia operasaun tanba rai-nakdoko, enkuantu umakain rihun balun maka laiha eletrisidade.
Honda Motor Co. hapara nia fábrika iha sidade Ozu to’o loron-kuarta dadeer, enkuantu operasaun sira mós suspende iha fábrika rua iha prefeitura fabrikante ekipamentu chip nian Tokyo Electron Ltd.
Toyota Motor Kyushu Inc. hahú fali operasaun sira ba tempu badak iha fábrika tolu iha Prefeitura Fukuoka hafoin hala’o verifikasaun seguransa nian. Maibé depois fó sai katak sei hapara fali sira hahú iha loron-kuarta kalan to’o loron-sesta tanba kestaun lojístika no situasaun iha fornesedór sira.
Parede fatuk sira iha Kastelu Kumamoto ne’ebé popular rahun iha fatin 40 resin, tuir governu sidade Kumamoto nian. Kastelu ne’e iha hela restaurasaun nia laran hafoin estragu sira hosi rai-nakdoko M6.5 iha loron 14 fulan-Abril tinan 2016, no M7.3 loron rua liutiha.
Replika sira, inklui rai-nakdoko M5.8 iha loron-kuarta tarde, kontinua dezde ters-feira ne’ebé akontese, ne’ebé rejista máximu 7 iha eskala intensidade sísmiku japoneza iha Uki ho Hikawa.
Iha nivel ne’ebá, ema sira labele hamriik ka movimenta lahó rasta no bele soe iha anin, tuir Ajénsia Meteorolójiku Japaun nian.
Fonte: Kyodonews

