Atividade iha Bayu-Undan hola parte iha dekomisaun – ministru

DILI, 31 Jullu 2026 (TATOLI) – Ministru Petróleu no Rekursu Minerál, Francisco Monteiro, esklarese katak produsaun iha kampu mina no gás Bayu-Undan hapara ofisialmente iha Juñu 2025 no informasaun no vídeo sira ne’ebé sirkula iha rede sosiál ne’e la’ós dezenvolvimentu foun, maibé hola parte husi prosesu tékniku pós-produsaun no dekomisaun.
Ministru hateten katak Governu simu ona notifikasaun ofisiál husi Santos, hanesan operadór Bayu-Undan, no parseiru kona-ba hapara produsaun iha 04 Juñu tinan kotuk.
“Hahú husi tempu ne’ebá, produsaun paradu kompletamente, signifika katak laiha tan reseita husi kampu ne’ebé fó reseita ba Estadu Timor-Leste”, Francisco Monteiro hateten durante konferénsia imprensa iha Faról, Dili.
Ministru esplika katak atividade sira ne’ebé agora hala’o iha Bayu-Undan mak hola parte husi prosesu tékniku ne’ebé tenke hala’o bainhira produsaun remata ona.
Tuir regulamentu sira ne’ebé vigora, Santos no parseiru sira presiza ezekuta programa pós-produsaun ida molok tama iha faze dekomisaun ka dezmantelamentu instalasaun sira. Prosesu ida-ne’e hala’o tuir etapa sira no tenke hetan aprovasaun husi Autoridade Nasionál Petróleu (ANP).
Nia subliña katak la’ós instalasaun hothotu iha Bayu-Undan sei dezmantela, tanba Governu sei nafatin nakloke ba oportunidade atu reutiliza ekipamentu sira ne’e ba dezenvolvimentu kampu mina-rai no gás.
“Ami agora iha hela diskusaun maka’as ho Santos no parseiru sira kona-ba potensiál atu kontinua utiliza rezerva gás sira ne’ebé restu iha Bayu-Undan hodi kombina sira ho rezerva sira husi Chuditch no kampu sira seluk ne’ebé besik. Planu maka atu transporta gás liuhusi gazodutu bá Natarbora, Timor-Leste, hodi apoia dezenvolvimentu industriál downstream nian”, nia hateten.
Tuir nia, planu ida-ne’e diferente husi eskema anteriór ne’ebé transporta gás liuhusi pipeline bá Austrália, tanba arranju ne’e sei konklui hamutuk ho hapara produsaun iha Juñu 2025.
Relasiona ho vídeo ida ne’ebé sirkula iha mídia sosiál no hatudu enerjia mate iha instalasaun ida Bayu-Undan nian, Francisco afirma katak situasaun ne’e halo parte iha prosedimentu padraun dekomisaun nian.
“Saida maka haree iha mídia sosiál provavelmente hanesan sala kontrolu nian. Ne’e hanesan prosesu normál no rotina ida durante faze dekomisaun nian”, nia hateten.
Francisco revela katak Governu iha objetivu atu hahú fali produsaun iha Bayu-Undan iha tinan tolu to’o haat oin mai liuhusi mekanizmu foun ne’ebé integra rezerva Bayu-Undan no Chuditch.
Aleinde kontinua produsaun gás, Santos mós hatudu ona interese atu dezenvolve projetu Kaptura no Armazenamentu Karbonu (CCS) iha Bayu-Undan. Daudaun ne’e, Governu prepara aprosimasaun integrada ida hodi sai hanesan baze hodi tama iha negosiasaun ho kompañia referida.
Nia aumenta katak Unidade Armazenamentu Flutuante no Deskargamentu (FSO) daudaun ne’e tama hela faze dekomisaun, enkuantu ekipamentu sira seluk kontinua halo manutensaun hodi hein desizaun Governu nian kona-ba estratéjia dezenvolvimentu ba tempu naruk ba kampu Bayu-Undan.
“Prosesu dezmantelamentu hala’o tuir faze sira no hein katak sei demora maizumenus tinan lima. Dezmantelamentu ekipamentu nian mós hala’o tuir termu sira husi kontratu ne’ebé konkorda ona antes”, nia konklui.
Jornalista: Arminda Fonseca
Editora: Maria Auxiliadora

