PR Ramos-Horta fila husi Vanuatu ho kompromisu foun hametin kooperasaun

DILI, 03 Agostu 2026 (TATOLI)–Prezidente Repúblika (PR), José Ramos-Horta, Segunda ne’e, to’o hikas mai Timor-Leste hafoin hala’o vizita Estadu bá Vanuatu no vizita privadu bá Melbourne-Austrália, ho rezultadu hodi hametin liután relasaun amizade no kooperasaun ho nasaun sira iha rejiaun Pasífiku.
Bainhira dada-lia ho jornalista sira iha Salaun V-VIP Aeroportu Internasionál Prezidente Nicolau Lobato, Komoro, Xefe Estadu haktuir katak ida-ne’e hanesan vizita Estadu dahuluk.
“Foin mak fila husi viajen rua, ida ba Vanuatu, primeira-vez desde Timor-Leste independénsia, ha’u halo vizita Estadu bá Vanuatu,” Ramos-Horta, katak.
Nia lembra, Vanuatu iha papél importante iha luta ba independénsia Timor-Leste. Durante tempu rezisténsia, timoroan balun hela iha Vanuatu no nasaun ne’e sai úniku país iha rejiaun Pasífiku ne’ebé fó apoiu polítiku maka’as ba Timor-Leste.
“Vanutu kontinua simpatia maka’as ho Timor no admira, sira hakarak apreende kona-ba Timor-Leste nia jestaun Fundu Petrolíferu hanesan fundu soberanu,” nia akresenta.
Prezidente esplika katak, durante enkontru ho lideransa Vanuatu, sira manifesta interrese atu apreende kona-ba jestaun Fundu Petrolíferu no Fundu Soberanu Timor-Leste.
“Ha’u hatete sira bele haruka delegasaun mai, ka delegasaun husi Banku Sentrál Timor-Leste nian hodi fahe ho sira ita-nia esperiénsia,” Ramos-Horta, fó-sai.
Notísia relevante : Prezidente Repúblika hala’o vizita Estadu bá Vanuatu
Iha oportunidade ne’e, Prezidente mos anúnsia katak Primeiru-Ministru husi rai rua sei partisipa iha selebrasaun Proklamasaun Independénsia iha 28 Novembru 2026.
“Primeiru-Ministru Vanuatu (Jotham Napat) ho Primeiru-Ministru Papua Nova Guinné (James Marape) na’in-rua konfirmadu ona atu mai Timor-Leste. Ida-ne’e mak primeira-vez Timor-Leste sei simu Primeiru-Ministru rua iha tempu hanesan,” nia informa.
Prezidente dehan, relasaun amizade ne’ebé metin entre nasaun sira, Vanuatu mós prontu atu fahe nia esperiénsia no protokolu organizasaun serimónia Estadu ho Governu Timor-Leste.
Liután, Vanuatu hakarak hametin liután kooperasaun bilaterál nune’e prepara ona atu loke Embaixada iha Timor-Leste.
“Papua Nova Guiné sei loke Embaixada iha Timor-Leste bainhira Primeiru-Ministru mai iha Fulan-Novembru. Iha momentu ne’ebá sei introdús mós Embaixadór nomeadu ba Timor-Leste,” nia tenik.
Prezidente mós destaka kooperasaun iha área saúde, liuliu kontribuisaun husi doutór espesialista matan ida husi Timor-Leste ne’ebé atualmente serbisu iha Papua Nova Guiné.
“Timor-Leste iha doutór matan ida iha Papua Nova Guiné. Ema sira respeita no apresia nia serbisu. Maibé nia ba la’ós liuhusi Governu, maibé liuhusi Maluk Timor no Grupu Médiku Australianu,” Ramos-Horta, hato’o.
Hafoin ramata vizita Estadu bá Vanuatu, Prezidente kontinua halo vizita privadu bá Melbourne-Austrália no hasoru komunidade timoroan sira, ne’ebé enkontru ho komunidade ne’e la’o ho susesu no hetan partisipasaun a’as.
“Iha Melbourne vizita privadu ho komunidade iha ne’ebá, organiza di’ak tebes, ema besik atus ualu, lubuk ida la tama tanba fatin laiha,” nia katak.
Prezidente mós klarifika katak durante vizita privadu ba Melbourne, nia la halo enkontru ofisiál ho Governu Austrália no fila kedas ba Timor-Leste hafoin ramata programa ne’ebé prepara ona.
Jornalista : Cidalia Fátima
Editora : Julia Chatarina

