Estudante Hadomi Natureza sei halo marsa FALINTIL husi Vikeke bá Foho-Matebian

DILI, 13 Agostu 2026 (TATOLI)–Estudante Hadomi Natureza (ESHANA) sei halo marsa FALINTIL hodi komemora loron Forsa Armada Libertasaun Nasionál de Timor-Leste (FALINTIL) ba dala-51.
Estudante sira sei la’o tuir husi Kararas to’o Manuboe, husi Loihuno atravesa Builó, kontinua liuhusi Nahareka no Uaibobo, to’o iha grandeza Foho-Matebian hodi fó ondra ba mártir sira.
Tema ba marsa FALINTIL tinan ne’e mak “Uma Marcha, um aceno de palma reconciliador“.
Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada (XEMGFA), Tenente Jenerál Domingos Raul ‘Falur Rate Laek’, fó hanoin ba estudante sira, katak sira sei la la’o iha dalan arbiru, maibé la’o tuir estratéjiku sira ne’ebé uluk FALINTIL liu bainhira dalan ida-idak reprezenta, iha sasukat hanesan ba esperansa sobrevivénsia no risku iminente ba mate.
“Imi sei koñese rekursu naturál sira ne’ebé sustenta gerilleiru sira iha momentu ne’ebá. Imi sei identifika refújiu sira ne’ebé proteje guerilleiru sira husi serku inimigu nian, imi sei kompreende oinsá topografia rasik rai ida-ne’e nian, rai-lolon no rai kle’an, ai-laran, foho-lolon ne’ebe uluk sai manta protesaun ba sira ne’ebé laiha buat ida maibé iha konviksaun metin katak rai-doben Timor-Leste sei moris livre,” Tenente Jenerál Falur Rate Laek iha nia intervensaun durante serimónia husik estudante sira tuir marsa FALINTIL hodi komemora loron FALINTIL ba dala-51 tinan ne’e, ne’ebé hala’o Kuartél Jenerál FALINTIL-Forsa Defeza Timor-Leste (F-FDTL) iha Fatuhada, Kinta ne’e.
Notísia relevante : Komemorasaun loron FALINTIL ba dala-51 iha Foho-Matebian nu’udar jestu memoriza luta ba libertasaun
Marsa ne’e atu hakat liu ezersísiu fíziku hodi konverte ba aktu loloos ba memória nasionál.
“Ita-nia devér, uluk nanai atu hanoin hikas katak rai ne’ebé ita sama ohin loron la’ós rai baibain. Rai ne’ebé konsagra ho sakrífisiu, testemuña silensioza ba tinan hirak ne’ebé todan liu iha ita-nia rezisténsia,” nia akresenta.
Tenente Jenerál Falur enkoraja estudante sira atu sai guardiaun foun ba memória ida-ne’e.
“FALINTIL sira la husik hela de’it istória funu nian ba imi. Sira husik hela ba imi ezemplu ida-ne’ebé dura kona-ba disiplina, domin ba rai ida-ne’e no reziliénsia hasoru adversidade. Hein katak marsa ida-ne’e serve ba ita-boot sira hanesan lisaun moris nian, iha ne’ebé foho ne’e rasik hanorin saida maka livru ida labele hanorin iha nia totalidade,” nia katak.
Aleinde ne’e, marsa ida-ne’e konstitui simultaneamente omenajen no rekonsiliasaun.
“Foin-sa’e sira ne’ebé ohin loron partisipa iha kada trillu, la’ós ho laran-moras hasoru pasadu, maibé ho kompromisu metin katak raan ne’ebé fakar iha foho sira-ne’e sei la fakar tan, einvezde sai abut permanente ba unidade nasionál,” nia akresenta.
Iha fatin hanesan, Koodenadór ESHANA, Inocêncio Mauputar de Deus, hateten, jornada la’o ain ida-ne’e ho espíritu ida katak, iha situasaun agora mai ho hanoin ida-ne’ebé maka’as liu mak la haluha no sei kontinua.
“Ami mak jerasaun ida-ne’ebé hatutan no sei habelar ita-nia istória ne’ebé iha tempu naruk nia laran ita-nia erois no eroina ida ultrapasa ne’ebé ita hetan ita-nia nasaun ida-ne’e. Ami mai fali atu kontinua, ami mai fali atu luta la’ós atu ba independensia maibé atu ba dezenvolvimentu no luta ba morál ne’ebé ke jerasaun foun ida presiza fó atensaun,” nia tenik.
Nia konsidera, atividade ne’e la’ós hanesan desportu ida de’it, maibé nu’udar jornada ida ne’ebé nakonu ho espíritu nasionalizmu no patriotizmu.
“Jornada ida-ne’ebé la hanorin ami atu atende ami-nia fíziku de’it, maibé atu hanorin ami oinsá mak sente no lembra ba iha situasaun difísil sira ne’ebé uluk ita-nia luta-na’in sira hasoru,” nia hato’o.
Jornalista : Natalino Costa
Editora : Julia Chatarina

