Top

Reativa ‘Border Pass’ fasilita atividade ekonomia, sosiál-kulturál iha fronteira – PDHJ propoin

Provedór Direitu Umanu no Justisa (PDHJ), Vírgilio Guterres. Imajen TATOLI/Abilio Elo Nini

 

OEKUSI, 17 Agostu 2026 (TATOLI) –  Provedór Direitu Umanu no Justisa (PDHJ), Virgílio Guterres, rekomenda ba Governu atu reativa ‘Border Pass’ ka Pase Fronteirisu iha liña fronetita,  nune’e bele fasilita komunidade sira ba atividade ekonomia, sosiál no kulturál iha liña fronteira ho legalmente.

Virgílio Guterres rekomenda kestaun ne’e tanba ho aplikasaun polítika ‘Border Pass’ iha tempu pasadu, komunidade sira bele ultrapasa fronteira ho di’ak no legál. Maibé hafoin programa ne’e paradu, atividade ilegál sira kontinua eziste iha liña fronteira sira husi Rejiaun Administrativa Espesiál Oekusi Ambenu (RAEOA), Bobonaro, no Kovalima.

“Preokupasaun ne’e, kle’ur ona. Provedór ko’alia husi kedan Autoridade RAEOA anteriór sira, atu reativa Border Pass ne’e, tanba depoizde Estadu rua, Indonézia ho Timor-Leste, konkorda atu halo Border Pass ne’e, ita hahú tiha, maibé depois to’o klaran paradu maske husi Indonézia sei funsiona hela,” nia hateten liuhusi konferénsia imprensa hala’o iha edifisíu PDHJ Oekusi, foin lalais ne’e.

Nia informa katak PDHJ levanta kestaun ne’e, tanba ‘Border Pass’ ne’e, mekanízmu ida di’ak nian, atu bele garante populasaun sira-ne’ebé moris iha liña fronteira, bele hakonu sira-nia direitu ekonómiku, sosiál no mós direitu kulturál.

Atividade no movimentasaun iha fronteira wini (NTT) no sakato (Oekuse), kinta (28 novembru 2024). Imajen Tatoli/Antonio Daciparu

“Mezmu polítikamente nasaun ketak-ketak, maibé atividade sosiál, kulturalmente iha relasaun ba malu, entaun atividade kulturál no sosiál sira, lia-moris no lia-mate, Border Pass ne’e bele fasilita sira-nia movimentu, aleinde ne’e mós, asesu ba ekonómia entre rai rua nian,” nia prefere.

Eis-Prezidente Konsellu Imprensa Timor-Leste ne’e elojia mós polítika Governu nian ne’ebé daudaun ne’e reativa ona merkadu tradisionál sira iha liña fronteira. Tanba ne’e, nia rekomenda atu fasilita mós ho ‘Border Pass’ hodi prevene transaksaun no movimentu ilegál sira. Parte PDHJ sei koordena ho Ministériu Justisa (MJ) atu trata diretamene asuntu ne’e.

Notísia relevante:Reprezentante povu husu Governu reativa Border Pass iha fronteira terrestre

Hatan ba rekomendasaun ne’e, Diretór Diresaun Servisu Rejionál Rejistu Sívil Notariadu Oekusi, Júlio Coel, rekoñese polítika ne’e aplika iha tinan-10 kotuk, maibé dadaun paradu tanba Governu rua aplika ona Visa Livre.

Diretór Diresaun Rejionál Servisu Rejistu Sívil Notariadu Oekusi, Júlio Coel. Imajen TATOLI/Abilio Elo Nini

“Programa ne’e, funsiona iha tinan-10 kotuk, servisu rejionál notariadu iha unidade ida kona-ba pasaporte no pasa-fronteira, uluk iha pasa-fronteira ne’e, tanba ita seidauk iha Visa Livre nian, tanba uluk kuandu ita iha pasaporte ne’e, ita sai ba viziñu sira, ita tenke selu visa, maibé depoisde visa rua nasaun rua estabelese, entaun ida pasa-fronteira ne’e agora laiha ona, maibé atu reativa fali Border Pass ne’e, iha limitasaun mós ba kilomentru-lima de’it, ne’ebé atu reativa fali, ida-ne’e polítika Governu nian,” nia hateten.

Jornalista: Abílio Elo Nini

Editór: Rafael Ximenes de A. Belo

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!