Lere : Komemorasaun loron FALINTIL ba dala-51 nu’udar momentu reflesaun no istóriku

DILI, 18 Agostu 2026 (TATOLI)–Antigu Xefe Estadu Maiór Jenerál Forsa Armada, Tenente Jenerál Lere Anan Timur, hateten, komemorasaun loron Forsa Armada Libertasaun Nasionál Timor-Leste (FALINTIL) ba dala-51 tinan ne’e nu’udar momentu reflesaun no istóriku.

“Ba ita-nia iman-aman sira, joven, liuliu ba Forsa Armada, komemorasaun tinan-51 FALINTIL hodi fó onra no glória ba ita-nia eroi sira ne’ebé ohin loron la hamutuk ona ho ita tanba sira fakar sira-nia ran, soe sira-nia isin atu Timor-Leste biar nasaun kiik mas ohin loron hambriik hanesan nasaun sira seluk, iha soberanu no independente, ne’ebé hetan respeitu iha mundu tomak. Respeita sira ne’ebé mak sei moris tanba sira ne’e mak lori sira-nia vida tomak durante 24 anos, la hakiduk, laiha momentu ida-ne’ebé husik prinsípiu funu ne’e to’o ita ukun-an. Ne’e mak ita tenke valoriza no konsidera sira nu’udar mós kontinuadór funu,” Lere hato’o liuhusi nia mensajen iha ámbitu komemorasaun loron FALINTIL ba dala-51, iha Rezidénsia Farol, Tersa ne’e.

Notísia relevante : Falur konsidera Selebrasaun Loron FALINTIL ba da-51 reafirma juramentu

Nia husu ba povu atu valoriza luta Dom Boaventura tanba nia mak hahú funu hasoru portugés sira iha tinan 1912, hafoin FRETILIN liuhusi FALINTIL kontinua funu to’o ukun-an.

Husu mós ba povu atu fó onra no glória ba Militár iha tempu portugés, ho sira-nia determinasaun no dedikasaun mak hahú kaer kilat hodi funu hasoru invazór sira.

“Ha’u hakarak fó mesajen ida ba joven sira, katak funu la’ós ita maka funu, maibé Dom Boaventura nia funu, se ita konta de’it ita-nia, ita haluha tiha Dom Boanventura nia funu, husi nia funu maka hatutan mai. Se ita lakon karik aban bainrua jerasaun sira sei kontinua kualker tinan 10 ka 20 funu la para, bele iha interrupsaun bele iha intervalu tinan,” nia akresenta.

Jenerál Reformadu ne’e hateten, joven sira mós tenke hatene istória hanesan funu mai husi sé, sé mak hahú no sé mak hakotu.

“Dom Boaventura hahú funu, FRETILIN mai hatutan funu no ita timoroan mai hamutuk ho unidade nasionál hakotu tiha funu ne’e iha 30 Agostu 1999 ho Referendu. Ne’e maka bainbain ita dehan katak ita-nia povu maka eroi, mas ita labele nega papél FALINTIL, agora idaidak tenke halo reflesaun, FALINTIL laiha karik situasaun rai-laran nusa, hanoin ida-ne’e para ita labele dehan katak aiii pregu maka halo ita manán funu,” nia tenik.

Lere hatutan: “Ha’u apela de’it ba polítiku, ba joven sira atu medita, FALINTIL laiha pregu ka laiha tenke hanoin ida-ne’e, purke uluk ami iha ai-laran biar situasaun difísil, patriotra sira iha vila tenke buka ami, buka atu husu orientasaun para buka simu orden. Ida-ne’e mak tenke hatene istória loloos para ita labele foti ida soe ida, rekoñese ida nega ida-ne’e labele, ne’e istória laloos ona.”

Nia dehan, FALINTIL ne’ebé agora ko’alia ne’e halo no konta istória, tanba ne’e sira labele konta de’it maibé tenke hatutan funu ida.

“Ita-nia funu ne’e povu ida gerilleiru povu ida-ne’ebé funu-na’in no povu ida-ne’ebé ninian espíritu ne’e hakarak mesak, hakarak ukun-an. Sim, FRETILIN fó kontinuidade ba funu Dom Boaventura ninian, Dom Boaventura maka hakarak ukun-an, lakohi malae mutin, FRETILIN mós hanesan ne’e, abaixu kolonializmu, abaixu imperializmu, mate ka moris ukun rasik-an,” nia hato’o.

Veteranu ne’e husu ba Forsa Armada, katak ba sira ne’ebé kaer kilat tenke hatene orijen para bele motiva hodi inspira didi’ak misaun sagradu ne’e.

“Se imi prontu fó ninia vida para nasaun ne’e sai soberanu no independente, imi tenke kaer metin ida-ne’e. Tanba ne’e maka kuandu imi jura mós depois rekrutamentu sai soldadu prontu kuandu situsaun presiza ha’u prontu atu fó hau-nian vida,” nia hato’o.

Jornalista     : Natalino Costa

Editora          : Julia Chatarina