APPSTIL tenke sai mahon ba psikologu hotu no serbí povu ho di’ak

DILI, 22 Agostu 2026 (TATOLI)-Prezidente eleitu Asosiasaun Profisionál Psikolójia iha Timor-Leste (APPSTIL), Elvis do Rosario, komprometidu durante mandatu sei fó atensaun atu asosiasaun ne’e bele sai mahon ba psikologu timoroan hotu no mellora prestasaun serbisu hodi serbí povu ho di’ak liután.
Durante kongresu nasionál APPSTIL loron rua iha 21-22 Agostu iha salaun enkontru Sentru Nasionál Chega, Balide, Dili, ho tema “Papél Psikolójia iha prosesu dezenvolvimentu nasionál no hametin profisaun psikolojia atu promove saúde mentál no bein-estar ba povu Timor-Leste”. Kongresu ne’e ho objetivu atu hili estrutura foun ba mandatu tinan lima no diskute estatutu no programa sira.
Kongresista sira aprezenta pakote tolu, liuhusi prosesu sufrásiu, maibé pakote Elvis do Rosario hetan votu maioria, nune’e eleitu sai Prezidente ho nia Vise-Primeiru no Segundu, Sekretária, Tezoreiru, Konsellu Fiskál no konsellu étika.
Elvis do Rosario, agradese ba konfiansa ne’ebé iha no prontu serbisu hamutuk hodi lori asosiasaun ne’e ba oin ho nia papél no vizaun kona-ba siénsia psikolojika ne’ebé presiza implementa iha rai-laran liuliu ba moris di’ak povu nian iha aspeitu sosiál, psikolojiku, kulturál, biolójiku.
Entaun asosiasaun ne’e tenke sai hanesan mahon ida atu simu asosiasaun ho psikologu hothotu ne’ebé formadu iha área psikolojia atu nune’e ho esperiénsia profisionál bele ajuda iha situasaun ne’ebé presiza serbisu iha parte psikolojia liuliu saúde mental no instituisaun ho eskola sira.
“Programa prioridade durante mandatu, primeiru sei haree asosiasaun ne’e tenke sai mahon atu simu psikologu hotu ne’ebé bele hamahan an iha laran. Segundu misaun asosiasaun ne’e nian atu halo serbisu ne’ebé trasa ona iha estatutu atu dezenvolve siénsia psikolojia ba sosiedade no promove saúde mental ne’ebé presiza halo sai di’ak liután”, Nia hateten.
Nia salienta, asosiasaun fornese serbisu atendimentu psikolojiku, teste ho avaliasaun, akompañamentu, akonsellamentu ne’ebé hala’o kooperasaun ho parseiru nasionál no internasionál.
Tuir Nia, psikolojia ne’e agora hanesan siensia ona, maibé ba Timór ne’e buat foun ida.
“Maske ami halo ona segundu kongresu foin pasu rua, signifika ami foin hanesan asosiasaun grupu ida, maibé atu reforsa ami nia kompeténsia no esforsu loron ida bele transforma nia ba orden hamrik mesak ho estrutura, rekursu umanu no infraestrutura rasik, atu nune’e halo serbisu ho efisiente no efikásia”,dehan.
Tuir Nia, psikolojia iha importánsia ba sosiedade tanba haree husi nasaun ida ne’e hamrik liuhusi pos-konflitu sosiedade ida sofre violénsia no abuzu barak. Entaun APPSTIL nia papemél atu transforma sofrimentu sira ne’e ba naroman liuhusi sira-nia espresaun abertura istória.
Nia kompromete, atu hakbesik halo kooperasaun di’ak liután ho Governu liuhusi entidade relevante no parseiru internasionál atu haree ba saúde mental sai asuntu prinsipál iha rai-laran.
Lembra katak, asosiasaun ne’e harii iha tinan 2016 no hetan rejistu legalidade husi Ministériu Justisa (MJ) iha tinan 2021, iha responsabilidade importante atu valoriza no hametin profisaun psikolojia, promove étika profisionál, dezenvolve investigasaun sientífika no defende kualidade serbisu psikolojia ne’ebé fó ba sosiedade.
Durante ezisténsia halo ona kooperasaun no parseira ho MJ, Ministériu Saúde, Solidariedade Sosiál no Inkluzaun, Edukasaun, parseiru internasionál no nasionál no entidade sira seluk.
Durante ne’e liuhusi kooperasaun ne’ebé asosiasaun halo ho Sentru Nasionál Chega hodi fó tratamentu saúde mentál ba sidadaun sira ne’ebé sai vítima husi funu ba luta libertasaun husi tinan 1975-1999.Dezde ezisténsia asisténsia husi profisionál psikolojia sira fó ona intervensaun, konsellu no psikoteurápia ba ema na’in-50 no kontinua atende kada tinan ema na’in-18.
Tanba vítima sira iha problema ho trauma, entaun mudansa sira ne’ebé hetan hafoin tratamentu bele hetan fali auto kontrola ba sira-nia an.
Aliende halo kooperasaun ho Fundasaun Ruak oferese ba públiku hodi prátika kuiñesimentu fasilita formasaun no fornese konsulta psikolojiku.
Notísia relevante:https://tatoli.tl/2026/08/21/appstil-hakarak-hametin-no-dezenvolve-area-psikolojia-iha-timor-leste/
Jornalista: Nelson de Sousa
Editor: Florencio Miranda Ximenes

