Top

Janeiru-Jullu 2026: MS rejista dengue 4.000, 52 grave no 32 hakotu iis

Susuk aedes aegypti. Imajen hosi google

DILI l, 26 Agostu 2026 (TATOLI)—Diretór Nasionál Kontrola Moras Kontasioza iha Ministériu Saúde (MS), Constantino Pinto, informa husi Janeiru to’o Jullu 2026 ne’e Ministériu Saúde rejista kazu dengue hamutuk 4.000, no husi númeru ne’e hatudu katak iha ema na’in-52 mak identifika tama iha katégoria grave no na’in-32 hakotu iis.

“Kona ba dadus dengue, horisehik ami iha aprezentasaun ida iha Lahane, husi ofisiál vjzilánsia ninian, hatudu katak kazu dengue iha tinan ida-ne’e no tinan ida ne’e barak liu ne’e akontese iha Munisípiu Dili liuliu parte Dom Aleixo no Postu administrativu Cristo Rei,” Diretór Nasionál Kontrola Moras Kontasioza iha MS, Constantino Pinto, hateten ba jornalista sira, ohin.

Nia informa, daudaun ne’e Ministériu Saúde servisu hamutuk ho parte INSPTL hodi halo identifkasaun ba área risku dengue atu hatene fator saida mak kontribui moras ne’e mosu barak iha ne’ebá.

“Kuaze ema-ne’ebé mak afetadu ba dengue maioria labarik sira ho idade tinan 14 mai kraik,” nia informa.

Nia dehan, ema ne’ebé mak afeta barak liu haree husi nivél ekonomia ida-ne’ebé mak ho nivél ekonomia mediu mak barak liu.

“Ema ne’ebé mak ekonomia ne’ebé mak aas ne’e ladún barak liu hanesan 10% de’it, 37% nivél ekonomia ne’ebé menus no mediu ne’e 50% ne’e. Iha eskola balun mós ekipa sira identifika katak eskola balun ne’ebé haris fatin ho toilet maibé la hamoos.

“Entaun agora daudaun ami servisu hamutuk atu enkontru ho OMS, atu ami komesa hanoin ona asaun prevensaun antes udan ne’e monu rai. Tanba udan ne’e monu rai ona, susuk dengue ne’e mosu ona mak ita foin halo intervensaun, entaun tarde loos. Nune’e ami halo preparasaun hamutuk ho OMS no parte relevante sira oinsá atu halo intervensaun ba moras dengue tuir mai,” nia hateten.

Dengue mak moras infesioza ne’ebé virus dengue (DENV) halo. Virus ne’e transmite liuhusi tata husi susuk Aedes ne’ebé infetadu liuliu Aedes aegypti. Dengue komún tebes iha área tropikál no subtropikál inklui Timor-Leste.

Transmisaun susuk Aedes tata ema-ne’ebé iha virus dengue. Bainhira susuk ne’e tata ema seluk, virus bele transmite ba ema ne’e.

Susuk ne’ebé transmite dengue normalmente ativa durante loron liuliu dadeer no lorokraik.
Dengue la transmite diretamente husi ema ida ba ema seluk hanesan gripe; presiza moskitu Aedes atu transmite.

Sintoma geralmente hahú loron 4–10 depois de tata husi susuk infetadu. Barak liu ema di’ak fali iha semana ida lae rua.

Sintoma komún mak Febre aas, Ulun moras maka’as, Moras iha kotuk matan, Moras múskulu, ruin no artikulaaaun ka Kotu/isin fraku no kolen. La’ós ema hotu mak sei iha sintoma; balun bele hetan dengue maibé sintoma kiik ka la iha sintoma.

Dengue bele komesa ho febre, depois tama ba fase kritika. Importante atu hatene katak febre tun la signifika katak ema di’ak ona. Sinál periguo bele mosu aproximadamente loron 3–7 depois sintoma hahú, bainhira febre komesa tun.

Dengue grave ba ospital/servisu saúde imediatamente se iha moras kabun maka’as dala barak ka vomitu la para. Raan sai husi inus ka gums, Raan iha vomitu ka fezes Respira lalais ka defisil.
Dengue grave bele provoka perda/fluid leakage, choque, sangramentu grave ka problema iha orgaun no bele mate se la hetan tratamentu lalais.

Iha agora laiha medikamentu antivirál espesífikun e’ebé kura diretamente dengue. Tratamentu foka ba kontrola febre no prevene komplikasaun. Deskansa barak. Hemu bee no líquidu sufisiente atu prevene desidrasaun.

Aimoruk Paracetamol ka Acetaminophen bele uza ba febre no dor, tuir orientasaun profisionál saúde. La uza Aspirin ka Ibuprofen, tanba bele aumenta risku sangramentu.
Se iha sinál perigu, presiza ba ospital; dengue grave dala barak presiza internamentu no tratamentu ho líquidu/monitorizasaun.

Jornalista : Felicidade Ximenes

Editór        : Cancio Ximenes

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!