Top

Deteta na’an dodok, EBC Victor Santa troka menu merenda eskolár

Imajen na’an dodok hafoin distribui husi ekipa MOKATIL atu implementan ba merenda eskolár iha Ensinu Báziku Sentrál Victor Santa.

BOBONARU, 15 Setembru 2026 (TATOLI) – Eskola Bázika Sentrál (EBC, sigla portugués) Victor Santa, iha postu administrativu Maliana, munisípiu Bobonaru, troka menu merenda eskolár husi na’an ba manu-tolun, hafoin deteta na’an ne’ebé kualidade la di’ak ne’ebé distribui husi Movimentu Kamponezes Timor-Leste (MOKATIL).

Koziñeira EBC Vitór Santa, Maria Pascoela de Assis, relata katak sira hetan na’an dook bainhira atu prepara merenda iha segunda-feira dadeer, no haree katak naan ne’e la fresku no la di’ak atu fornese ba estudante sira.

“Sira hatún sasán iha tuku 09h00 kalan [iha Domingu]. Hatún sasán ne’e, ami-nia xefe koordenadór mós laiha, entaun ami telefone Gabiente Apoia Tekniku (GAT) akompaña ami depois ami koziñeira na’in-haat, komunidade balun mós iha, sira hotu-hotu mós haree duni na’an ne’e dois”, nia informa tersa-feira ne’e,

Nia dehan katak na’an ne’ebé ekipa MOKATIL entrega iha plástiku rua de’it no kuantidade ne’e mós la klaru. Tanba kualidade na’an la di’ak, koziñeira sira deside la te’in ba eskola-oan sira no troka fali ho menu manu-tolu.

“MOKATIL masik to’o mai iha ne’e, hafoi vídeo kona-ba na’an dois ne’e viral. Sira dehan mai ami katak karik buat ne’ebé la di’ak, entaun lalika fó ba ita-nia oan sira. Horsehik ami pasa fali menu ba manu-tolun. Ohin mós nafatin baa manu-tolun”, nia haktuir.

Nia mós adianta katak kuantidade ai-han ne’ebé MOKATiL entrega diferente ho forneseimentu uluk, inklui foos, mina, masin, manu-tolun, susuben no fore-mungu.

“Sira hatún fós karón hitu ho balu, mina jerigen ida, masin sentavus $0.50, depois manu-tolun rak 22, susu-been lata ualu, fore-mungu karon ida, más ninia kunatidade grama la hakerek. Nia grama hira mak sira hatún mós ami la hatene, na’an ne’e mós sira hatún de’it plástiku rua dehan kilógrama 12, más ami la hatene loos ka la’e”, nia preokupa.

Iha sorin seluk, Diretór Provedoria ba Direitu Umanus no Justisa (PDHJ) Delegasaun Territoriál Maliana, Eliseu Lopes, hatete katak hafoin akontesimentu PDHJ halo kedas monitorizasaun urjente iha EBC Vitór Santa no iha Ensinu Báziku Sentrál Númeru 2 Maliana.

To’o agora PDHJ seidauk halo konkluzaun, kona-ba kazu ne’e tanba ekipa sei elabora relatóriu atu hato’o ba Provedór PDHJ. “Ha’u ho ekipa halo kedas monitorizasaun iha terrenu, halo mós entervista ho ita-nia koziñeiru sira. Horisehik ne’e sira fornese na’an ne’ebé ho kualidade la di’ak, maibé iha loron ne’e sira implementa duni, troka mak nia menu, loloos ne’e tenke han na’an, maibé sira muda ba manu-tolun”, nia dehan.

Monitorizasaun PDHJ sei haree liu kona-ba prosedimentu implementasaun programa merenda eskolár, inklui akordu ho MOKATIL, prosesu distribuisaun ai-han, komisaun implementasaun no mekanizmu monitorizasaun.

“Ida-ne’e mak ami elabora hela atu aprezenta ba provedór, depois enkontru Komisaun Jestaun Keixa (KJK) nia anúnsiu ba públiku. PDHJ ninia papél atu garante katak implementasaun ne’e loloos, liuliu direitu ba ita-nia oan sira tenke hetan ai-han ne’ebé nutritivu”, nia dehan.

Iha parte seluk, Diretór Servisu Munisipál Edukasaun Autoridade Munisípiu Bobonaru (AMB), Miguel Freitas, hatete katak nia sei orienta inspetór eskola sira atu halo monitorizasaun ba eskola ne’ebé enfrenta problema iha implementasaun Programa Merenda Eskolar.

Nia hatete katak akordu entre AMB no MOKATIL iha objetivu mak atu atende nesesidade merenda ba eskola oan sira iha munisípiu Bobonaru tomak. “Akordu ne’e la’ós interese privadu, maibé interese públiku atu atende labarik sira. Antes asina akordu, ami halo aprosimasaun ho PAM Bobonaru no hetan orientasaun atu estabelese menu fornese merenda eskolár”, nia realsa.

Miguel Freitasa destaka katak tuir prinsípiu, programa sei kontinua bainhira implementasaun la’o ho di’ak, maibé se iha problema, autoridade sei halo avaliasaun no hadi’a mekanizmu.

Nia mós subliña katak sasán ne’ebé fornese ba eskola sira tenke iha kualidade di’ak no tuir kuantidade ne’ebé presiza, atu labele akontese tan problema hanesan na’an la di’ak.

Prezidente MOKATIL, Hélio Dias da Silva, dehan katak MOKATIL hetan konfiansa husi AMB atu distribui ai-han merenda eskolár ba alunu sira liu rihun 30 iha munisípiu ne’e.

Nia esplika katak prosesu distribuisaun hahú husi komunidade entrega sasán ba eskola, inklui na’an, foos no modo, ne’ebé liuhusi faze rejista no verifika uluk antes koziñeira sira simu.

Kona-ba kazu iha EBC Victor Santa, Hélio hatete katak bainhira simu informasaun kona-ba na’an ne’ebé la di’ak, MOKATIL orienta atu labele uza na’an ne’e no troka ho manu-tolun.

“Na’an ne’e labarik sira la han ida, ita troka menu manu-tolu tanba ne’e mós proteína, ne’ebé kazu ne’e virál tiha ba públiku. Ha’u husu públiku katak iha prosesu ida-ne’e laiha loos no laiha ida sala, maibé ami MOKATIL ho inan tein-na’in sira serbisu hamutuk, komunika malu, ba oin ami sei hadi’a prosesu, mekanizmu sira ne’e la’o ho di’ak”, nia promote.

Nia dehan katak na’an balun iha fatin seluk di’ak, maibé iha fatin balun mós enfrenta problema ne’ebé bele kauza husi kondisaun armazenamentu ka fatór seluk.

Tuir kalendáriu implementasaun, Programa Merenda Eskolár (PME) iha fulan-Setembru sei hala’o durante loron efetivu 20, enkuantu iha Outubru mós sei iha loron efetivu 20 ne’ebé responsabliza husi MOKATIL ho montante orsamentu rihun $800.

Tinan ne’e, munisípiu Bobonaru hetan alokasaun anuál ba Programa Merenda Eskolár ho totál orsamentu millaun $1.841,68 hodi ezekuta ba loron efetivu 100-resin.

PME tinan letivu ne’e implementa iha Pré-Eskolár Públiku 42, Ensinu Báziku Sentrál Públiku no filiál 137, Ensinu Pré-Eskolár Katólika Privadu sia no Ensinu Báziku Katóliku Privadu 16.

Totál estudante benefisiáriu programa ne’e hamutuk 30.178, kompostu husi Pré-Eskolár Públiku 2.494, Ensinu Báziku Públiku 24.961, Ensinu Pré- Eskolár Katóliku Privadu 471 no Ensinu Báziku Katóliku Privadu 2.252.

Notísia relevante: Autoridade Bobonaru ho MOKATIL-CAAKUB hametin implementasaun PME ho prioriza produtu lokál

Jornalista: Sergio da Cruz

Editora: Maria Auxiliadora

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!