Top

Rejime Jerál Taxa Administrativa fó baze legál ba Governu dezeña taxa

Komisaun C ne'ebé trata Asuntu Finansa Públika hahú halo audiénsia públika ho entidade relevante sira. Foto/Nelson de Sousa.

DILI, 16 Setembru 2026 (TATOLI) – Komisaun C ne’ebé trata Asuntu Finansa Públika hahú halo audiénsia públika ho entidade relevante sira hodi rona opiniaun kona-ba Proposta Lei númeru 29/VI(3a) kona-ba Rejime Jerál Taxa Administrativa.

Entidade sira ne’e inklui Tribunál Superiór Administrativa, Fiskál no Konta, Provedoria Direitu Umanu no Justisa (PDHJ, sigla portugés), Ministériu Administrasaun Estatál (MAE) ho autoridade munisípiu sira.

Prezidente Komisaun C, Cedelízia Farria dos Santos, hatete katak tuir Konstituisaun, Parlamentu Nasionál nu’udar órgaun ne’ebé iha kompeténsia atu halo lei. Maibé, durante ne’e Governu halo kolesaun taxa administrativa liuhusi de’it dekretu-lei no, iha balun, liuhusi sirkulár.

Nia dehan proposta lei ne’e sei fó baze legál ne’ebé klara liu ba Governu atu halo regulamentasaun no kolesaun taxa administrativa.

” [Proposta] lei ne’e iha artigu 49 ko’alia kona-ba oinsá Governu bele dezeña ninia taxa sira ne’e”, Cedelízia hatete iha Parlamentu Nasionál, ohin.

Nia salienta katak prosposta lei ne’e prevee mós dispozisaun sira kona-ba izensaun ba populasaun ne’ebé laiha kapasidade atu selu taxa. Aleinde ne’e, proposta ne’e mós fó papél ba tribunál atu halo auditoria períodika bainhira lei ne’e tama iha vigór no Governu hahú halo kolesaun ba taxa sira.

Deputada ne’e espera katak lejizlasaun ne’e bele armoniza implementasaun kolesaun taxa entre ministériu sira, tanba iha kazu balun ne’ebé hamosu preokupasaun, inklui iha Ministériu Transporte Komunikasaun (MTK), ne’ebé hasa’e taxa ba servisu transporte bazeia de’it ba dekretu-lei.

“Tanba ne’e, ami bolu PDHJ, rona sira-nia prespetiva, tanba lei orsida sei fó impaktu ba ita-nia povu”, nia dehan.

Provedór Direitu Umanu no Justisa, Virgílio Guterres, sujere atu konsidera diferensa kondisaun populasaun sira iha postu administrativu, área rurál no Dili bainhira implementa taxa administrativa.

Tuir nia, atu asesu ba servisu administrasaun públika iha Dili fásil liu kompara ho área rurál, nune’e kustu atu asesu ba servisu sira mós la hanesan. “Ezemplu konkretu, ema iha Dili atu trata pasaporte mai iha ne’e, maibé iha foho dalaruma tenke selu karreta mai no hela loron ida ka kalan rua hodi hein”, nia dehan.

Ba nia, elaborasaun prinsípiu proposta lei tenke konsidera situasaun ne’e atu garante igualdade no labele hamosu diskriminasaun ba populasaun iha área rurál.

Nia mós sujere atu iha definisaun klara ba izensaun taxa ba sidadaun vuneravel sira ne’ebé ekonomia la permite atu selu taxa.

“Ami mós husu fórmula atu konta taxa ne’e tenke klaru, labele jerál de’it, tanba ne’e ko’alia kona-ba montante osan, referénsia ne’e saida. Multa tránzitu ne’ebé baibain selu iha dalan ka banku tenke klaru, depois tenke iha espasu ba ema atu rekorre ka kontesta bainhira sidadaun sira sente iha buat ruma la loos”, nia realsa.

Provedór mós atu halo sosializasaun kona-ba lei ne’e hodi enkoraja sidadaun sira atu selu taxa, tanba pagamentu taxa sai parte ida husi devér sidadaun nian. Tuir nia, bainhira sidadaun sira selu taxa ho di’ak, sira mós iha direitu atu reclama bainhira atendimentu servisu públika la la’o ho di’ak.

Notísia relevante: Komisaun C simu proposta Lei Taxa Administrativa husi Governu

Jornalista: Nelson de Sousa

Editora: Maria Auxiliadora

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!