Parlamentu aprova votu pezár ba falesimentu antigu deputadu Manuel Gaspar

DILI, 21 Setembru 2026 (TATOLI)-Parlamentu Nasionál aprova votu pezár ba falesimentu antigu deputadu Manuel Gaspar Soares da Silva “Bere Lequi”, ne’ebé hakotu iis iha loron 15 fulan-Agostu tinan ne’e.
Aprovasaun votu pezár ne’e hodi espresa profunda kondolénsia no fó rekoñesimentu ba dedikasaun matebian nian iha luta libertasaun nasionál no kontribuisaun dezenvolvimentu país nian.
Vise-Prezidente Bankada Frente Revolusionária Timor-Leste Independente (FRETILIN), Maria Angélica Rangel da Cruz, espresa sentimentu tristeza, tanba lakon figura istórika no líder ida ne’ebé hola parte ba iha ukun rasik-an no ba povu Timor-Leste.

Nia dehan matebian hakotu iis bainhira hala’o hela knaar partidu nian momentu partisipa nu’udar delegadu FRETILIN ba konferénsia nunisipál daneen iha munisípiu Vikeke.
Matebian iha tinan 1974-1975, nu’udar simpatizante FRETILIN no membru Uniaun Nasionál Estudante Timór (UNETIM), nia simu orientasaun polítiku FRETILIN nian iha baze. Iha 15 Agostu 1975, nia simu kilat iha Kuartel-Jerál Taibesi, sai soldadu milisianu FALINTIL Asukai-Lorosa’e, hodi tiru kontra forsa adversária hodi defende sidade Dili.
Iha Outubru 1975, bá Balibó destakadu hamutuk ho Komandante Sabika Besi-Kulit no Komandante Pelotaun sira, iha momentu istóriku ne’ebé mundu tomak sei hanoin, bainhira jornalista australianu na’in-lima lakon moris iha fulan-Outubru 1975.
Matebian hamutuk ho ninia komandante sira, sai sasin direta no dalabarak fó testemuña, inklui hamutuk ho Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, ba istória boot ida ne’ebé hetan atensaun husi mundu.
Hafoin retira husi Balibó, saudozu kontinua ninia luta iha kontra-atake hasoru forsa invazora iha Dili iha Dezembru 1975, no muda ba baze rezisténsia iha Uaibobo, Ossú hodi asume knaar Komandante Pelotaun Forsa Intervensaun Rápida to’o baze apoiu rahun.
Durante tinan 1977 to’o 1988 ativu mós iha Organizasaun Rezisténsia Santu António. Iha loron 24 Outubru1988, saudozu no ninia kaben Josefa da Silva hetan kaer, tortura no kastigu brutál iha Kodim 1630 Vikeke, no demisaun husi servisu públiku.
“Terus ne’e boot liu ita-nia imajinasaun. Maibé terus ne’e la halo saudozu hakruuk. Nia hela metin, hela firme, to’o restaurasaun independénsia”, Maria Angélica dehan.
Depoizde 1999, saudozu la deskansa kontinua fó ninia esperiénsia no dedikasaun ba serbisu públiku no ba partidu nu’udar membru Komisaun Polítika Munisípiu Vikeke (2001–2005), Koordenador FRETILIN Subdistritu Uatulari (2006–2017), no eleitu nu’udar deputadu husi vankada FRETILIN ba Parlamentu Nasionál iha lejizlatura datoluk (2012–2017), servisu iha Komisaun ba Asuntu Negósiu Estranjeiru no Kooperasaun, Defeza no Seguransa. Matebian hetan gradua lisensiatura direitu husi Universidade Nasionál Timor Lorosa’e iha tinan 2022.
Maria Angélica hatete matebian mak livru ida kompletu husi istória Timor-Leste nian husi estudante nasionalista, soldadu FALINTIL, sasin akontesimentu istóriku Balibó, prizioneiru polítiku ne’ebé sofre torturasaun oioin to’o líder polítiku nu’udar deputadu Parlamentu no dirijente partidu iha nivel munisipál no nasionál. “Iha kada faze ida-ne’e, saudozu hatudu nian fiar metin, lealdade no dedikasaun ne’ebé nunka troka hodi kontribui ba hametin FRETILIN”, katak.
Tanba ne’e, bankada hato’o votu pezár ne’ebé kle’an liu ba família liuliu ba faluk no oan ki’ak sira. Bankada hahi no hakruuk ho todan ba sakrifísiu, sofrimentu no dedikasaun tomak ne’ebé saudozu fó ona ba luta libertasaun nasionál, ba demokrasia no ba partidu FRETILIN.
Nia dehan, vida no ezemplu saudozu sei sai memória viva no matadalan ba jerasaun foun, katak ukun rasik-an mai husi sakrifísiu no lealdade sei kontinua durante tempu sira mai.
Entretantu, hafoin aprovasaun votu pezár Parlamentu mós realiza sesaun solene hodi deputadu sira presta omenajen ba fotográfia saudozu nian iha sala plenária laran, inklui kumprimentu família enlutada ne’ebé nakonu ho sentimentu tristeza no matabeen.
Aleinde ne’e deputadu sira halo minutu ida silénsiu hodi hahi no fó onra ba memória saudozu nian.
Notísia relevante: Antigu deputadu FRETILIN Manuel Gaspar hakotu iis iha karreta laran
Jornalista: Nelson de Sousa
Editora: Maria Auxiliadora

