Top

AMRT transforma ona uma família Luís Ay-Ramo iha Nunutali sai sítiu istóriku

Kondisaun uma família Luís António Salsinha ‘Ay-Ramo’, lokaliza Suku Nunutali, Postu Administrativu Glenu, Munisípiu Ermera, ne’ebé AMRT hadi’a ona, Tersa (22/09/2026). Imajen TATOLI/Natalino Costa

ERMERA, 22 Setembru 2026 (TATOLI)—Arkivu no Muzeu Rezisténsia Timoroan (AMRT) transforma ona uma família Luís António Salsinha ‘Ay-Ramo’, ne’ebé lokaliza Suku Nunutali, Postu Administrativu Glenu, Munisípiu Ermera sai sítiu istóriku ba rezisténsia.

Uma ne’e nu’udar Komandante Ein-Xefe Forsa Armada ba Libertasaun Nasionál Timor-Leste (FALINTIL), Kay Rala Xanana Gusmão nia subar-fatin iha tinan 1991 hodi halo estratejia funu, halo dokumentu importante funu nian no haforsa rezisténsia armada klandestina iha Rejiaun IV.

Iha tinan 2025, atuál Primeiru-Ministru, Xanana Gusmão halo vizita ba Ermera no liu kedan ba nia ain-le’ut Rezidénsia Luís Ay-Ramo hodi haree filafali nia hela-fatin momentu ne’ebá. Vizita ne’e akompaña husi Diretór Ezekutivu AMRT Jorge Alves ‘We Moris’, ne’ebé momentu ne’ebá Xefe Governu orienta atu halo reabilitasaun.

Uma-na’in, Luís António Salsinha ‘Ay-Ramo’, hateten, uma ne’e família nian, ne’ebé nia inspesaun husi ai-laran to’o ikus sai duni abrigu ba FALINTIL.

“Agora kona-ba hadi’a uma ne’e, tanba Avo Nana mak promete dehan imi labele book buat ida, tanba ne’e ami seidauk hadi’a. Diretór Arkivu no Muzeu Rezisténsia mai, sira na’in-rua iha ne’e hotu, nia haruka Diretór aprezenta planu detalladu hodi hadi’a uma ne’e,” Luís Ay-Ramo hato’o iha nia intervsaun bainhira ekipa jornada la’o tuir ain-fatin FALINTIL vizita Rezidénsia iha Nunutali, Tersa ne’e.

Notísia relevante : PDHJ hamutuk institusaun tolu organiza jornada la’o tuir eroi sira-nia ain-fatin

Nune’e, AMRT aseita hodi prevee $42 halo revolusaun ba uma ne’e iha tinan 2025.

Nia dehan, Xanana Gusmão ho inisiativa halo reabilitasaun uma, ne’ebé antes ne’e planu hakarak atu halo foun.

“Maibé momentu ne’e ha’u dehan lae, uma ne’e uma istória ninian labele hanesan. Ita bele hadi’a, bele hasa’e de’it a’as oituan, maibé ninia fundasi (baze) ne’e labele muda,” nia akresenta.

Maski uma ne’e reabilita hotu ona, maibé AMRT kontinua autoriza família hela iha ne’ebá to’o Primeiru-Ministru Xanana tau tiha plaka maka família ne’e muda ba fatin seluk no husik uma ne’e sai sítiu istóriku hodi prezerva memória rezisténsia nian.

“Entaun Diretór foin daudaun dehan, imi uza lai ba, ita buka tempu mak ita hadi’a pois Avo Nana mai tau plaka ruma. Uma ne’e mak uluk Maun-Boot Xanana mai hela iha ne’e hodi halo Serbisu kontaktu ho forsa FALINTIL Rejiaun IV no reforsa serbisu iha liña klandestina,” nia informa.

Luís konta tuir katak, uma ne’e uluk nu’udar fatin rai ostia nian, maibé ikus mai sai fatin halibur estratejia atu dezvia militár Indonézia nia hanoin.

“Amu no Madre sira tama sai hodi foti ostia, maibé aleinde ida-ne’e Komandante FALINTIL sira konsentra iha ne’e no halo enkontru iha ne’e, inklui Maun-Boot Xanana mós iha uma ne’e,” nia tenik.

Bainhira komunidade mai iha uma ne’e, Xanana mós tuur hotu iha uma-laran no Amu sira fó koñese Xanana nu’udar estudante no seminarista, ne’ebé Amu sira haruka ba eskola iha rai-li’ur, nune’e komunidade la deskobre.

Uma-na’in hatutan, maski ho situasaun presegidus, maibé la nakdoko iha fiar rezisténsia nian no kontinua halo rezisténsia to’o Timor-Leste hetan independénsia.

Nia haktuir, Xanana bainhira mai iha tinan1991, Amu Mário mak sai mata-dalan iha Ermera.

“Amu Mário ne’e nu’udar ema ne’ebé mak brani no reorganiza rezisténsia iha Rejiaun IV,” Luís konta tuir.

Tuir observasaun Ajénsia TATOLI iha Rezidénsia Nunutali ne’e, AMRT tau ona foto uluk iha tinan 1991 bainhira Xanana Gusmão hasai hamutuk ho Luís Ay-Ramo ho nia família.

Kadeira, meza inklui mákina hakerek ne’ebé Komandante Ein-Xefe FALINTIL Xanana uza momentu ne’ebá, prezerva nafatin iha sítiu istóriku ne’e.

Jornalista     : Natalino Costa

Editora          : Julia Chatarina

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!