Konstrusaun TJPI Bobonaru sei fasilita asesu povu ba justisa

BOBONARU, 23 Setembru 2026 (TATOLI) – Prezidente Tribunál Rekursu, Afonso Carmona, hamutuk ho Prokuradór-Jerál Repúblika, Nelson de Carvalho, no Prezidente Autoridade Munisípiu Bobonaru, Paulo Moniz Maia, halo lansamentu fatuk dahuluk ba projetu konstrusaun edifísiu Tribunál Judisiál Primeira Instánsia (TJPI) Munisípiu Bobonaru no rezidénsia juis sira ho objetivu atu hakbesik asesu komunidade ba servisu justisa no hadi’a atendimentu judisiál iha munisípiu ne’e.
Prezidente Tribunál Rekursu (TR), Afonso Carmona, entrega ona dokumentu kona-ba konstrusaun nian ba empreza Jiangsu Zhuoxu Construction Co., Lda., iha joint venture ho Yongling Holding Unipessoal Lda., iha fulan-Janeiru liubá.
Projetu ne’e ho valór orsamentu US$4.444.363,60 ho duransaun kontratu loron 365 no konsidera hanesan polítika estratéjika ba dezenvolvimentu setór justisa, liuliu atu espande servisu judisiál no fasilita komunidade Bobonaru asesu ba justisa.
Prezidente Tribunál Rekursu hatete katak TJPI Bobonaru sei sai fatin ida ne’ebé fó respeitu, protesaun no tratamentu ho dignidade ba sidadaun hotu, la haree ba pozisaun sosiál, kondisaun ekonómika ka estatutu.
“Konfiansa povu ba sistema justisa labele harii de’it liuhusi edifísiu furak, maibé harii liuhusi desizaun justu, prosesu transparante, juis independente no ho integridade, no servisu tribunál ne’ebé profisionál”, nia dehan iha intervensaun ba serimónia lansamentu fatuk dahuluk.
Prezidente fiar katak ho prezensa TJPI iha Maliana sei aumenta asesu povu ba justisa no hadi’a servisu ba juis sira no funsionáriu sira, inklui hametin konfiansa komunidade ba sistema judisiáriu.
“Maliana iha pozisaun importante iha dezenvolvimentu sosiál no instituisaun Timor-Leste, tanba ne’e prezensa TJPI Bobonaru sei ajuda aumenta asesu povu ba iha justisa no hadi’a servisu judisiál. Ha’u fiar katak konstrusaun ida-ne’e sei fó kontribuisaun ba prosesu rezolusaun kazu sira, hadi’a bens no servisu ba juis sira no funsionáriu sira, liuliu hametin konfiansa povu nian”, Afonso dehan.
Diretór-Jerál Tribunál Rekursu, Cipriano Sarmento da Costa, realsa katak edifísiu foun ne’e sei sai símbolu katak servisu judisiál besik daudaun ba povu, atu garante sira-nia direitu no asesu ba justisa iha ambiente dignu, seguru, asesivel no apropriadu.
“Fatuk dahuluk ne’ebé ita tau ohin la’ós de’it fatuk ida iha rai, maibé símbolu husi kompromisu atu haforsa Estadu direitu, hakbesik justisa ba povu, garante igualdade no dignidade ba sidadaun hotu iha lei nia oin”, nia dehan.
Cipriano hatutan katak serimónia ne’e iha signifikadu boot tebes atu haforsa no moderniza sistema judisiáriu Timor-Leste, inklui preparasaun ba tranzisaun ba Supremu Tribunál Justisa.
“Tranzisaun ne’e la’ós de’it kona-ba mudansa estrutura ka naran instituisaun, maibé oportunidade atu hametin kapasidade institusionál no garante servisu judisiál responde di’ak liután ba nesesidade povu no dezenvolvimentu Estadu”, nia salienta.
Iha sorin seluk, Prokuradór-Jerál Repúblika, Nelson de Carvalho, dehan durante ne’e komunidade Bobonaru tenke bá Suai atu halo prosesu judisiál.
Ho situasaun ne’e aumenta difikuldade ba ofisiál justisa sira no komunidade, liuliu iha tempu udan, tanba distánsia no kondisaun transporte.
“Ho edifísiu ida-ne’e, ba oin ita hanoin komunidade sira la presiza tan atu bá Suai. Julgamentu bele hala’o iha ne’e, no bele tau tan koletivu juis iha ne’e, atu prosesu sira ne’ebé boot la presiza bá Dili, maibé hala’o de’it iha Maliana”, nia dehan.
Prezidente Autoridade Munisípiu Bobonaru, Paulo Moniz Maia, konsidera konstrusaun TJPI ne’e hanesan pasu importante ba dezenvolvimentu infraestrutura iha munisípiu no desentralizasaun servisu públiku.
Tribunál ida ne’e, tuir Paulo hanesan resposta konkreta ida hodi lori asesu justisa ne’e besik liután ba komunidade, tanba durante ne’e munisípiu Bobonaru tenke intrega ba TJPI Suai no ida-ne’e sai difikuldade ba komunidade atu asesu servisu justisa ne’ebé besik.
“Problema transporte no distánsia ne’ebé dook tebes rezulta komunidade sira prefere liu rezolve sira-nia problema liuhusi kanál tradisionál, ein vez liuhusi kanál formál, komunidade sira tenke gasta osan barak hodi halo viajen, aluga fatin atu toba tanba familia laiha, sira prefere di’ak liu lori ba dalan tradisionál. Kazu sira ne’ebé nia grau ofensa sériu de’it maka tenke ba Kovalima tanba tenke prosesa tuir lei haruka”, nia salienta.
Antigu deputadu ne’e mós dehan katak ho ezisténsia tribunál iha Bobonaru, bele aumenta konfiansa Governu sentrál nian ba prosesu desentralizasaun administrativa.
“Ita bele garante ba ita-nia parseiru dezenvolvimentu sira-nia konfiansa hodi bele investe iha ita-nia rai, liuliu nunisípiu Bobonaru”, nia realsa.
Notísia relevante: TR submete ona dezeñu konstrusaun edefísiu TJPI Bobonaru ba CNA
Jornalista: Sergio da Cruz
Editora: Maria Auxiliadora

