Top

Prevedór enkoraja ajente Administrasaun Públika banati tuir espíritu FALINTIL

Komunidade, ajente Administrasaun Públika no veteranu balun partisipa iha kalan reflesaun iha Abrigu Nino Konis Santana iha Mertutu, Kuarta (23/06/2026). Imajen TATOLI/Natalino Costa

ERMERA, 23 Setembru (TATOLI)–Prevedór Direitu Humanus Justisa, Virgílio Guterres, enkoraja ajente Administrasaun Públika atu banati tuir espíritu Forsa Armada ba Libertasaun Nasionál timor-Leste (FALINTIL) ne’ebé serví Estadu no Povu ho responsabilidade.

“Ita agora iha Administrasaun Públika, ita labele husik ita-nia Prezidente Autoridade Munisípiu sira lahó rekursu, ita labele husik Xefe Suku sira lahó rekursu, osan ekipamentu ita labele foti de’it sira Xefe Suku de’it depois laiha fasilidade ruma sira atu halo serbisu.” Virgílio Guterres hateten iha ámbitu reflesaun ne’ebé halo iha Abrigu Nino Konis Santana iha Mertutu, Postu Administrativu Hatulia, Munisípiu Ermera, liga ho komemorsaun loron Funsaun Públika ba dala-13, Kuarta ne’e.

Nia dehan, ezemplu sira ne’e mak funsionáriu sira atu aprende husi jornada istóriku ne’ebé iha relasaun ho funsaun públika, katak desentralizasaun Administrasaun Públika ba munisípiu sira la’ós desentralizasaun de’it, maibé desentralizasaun rekursu infrastrutura iha Munisípiu no Postu Administrativu sira tenke iha atubele fasilita Prezidente Autoridade Munisípiu sira, Administradór Postu no Xefe Suku atubele halo serbisu.

Provedór hatutan, husi tinan 1974 to’o 1999 Timor-Leste la’o iha lema nasionál: “Unidade, Asaun no Progresu.”

“Uluk iha rezisténsia esforsu atu dezentraliza movimentu gerilla no ajitasaun de’it atu konsolida unidade nasionál,” nia akresenta.

Notísia relevante : PDHJ hamutuk institusaun tolu organiza jornada la’o tuir eroi sira-nia ain-fatin

Virgilio Guterres refere ba Komandante Nino Konis Santana nia dokumentáriu katak, tempu iha pasadu partidu polítiku sira odi malu iha radikalizmu hodi fahe malu, ne’ebé ikus mai atu buka malu, la interrese nia ne’e sé, importante nia timoroan ne’ebé atu ukun-an, la interrese ba partidu ka relijiaun, importante mak hotu-hotu hakarak ukun rasik-an.

“Entaun Administrasaun Públika ohin loron la’o too agora mós tenke ho objetivu atu konsolida unidade nasionál,” nia reforsa.

Komandante Nino Konis Santana moris iha Tutuala mas nia mate iha Mertutu Ermera, la’ós atu defende nia rai Tutuala ka rai Lautein, maibé nia atu defende Timor ne’ebé uluk Nicolau Lobato hateten husi fronteira Oekusi liu bá Ataúru to’o Lautein, rai ida de’it povu ida de’it, ema ida labele fahe.

“Entaun ita-nia Administrasaun Públika ne’ebé Estadu harii agora mós tenke efetivu atu konsolida unidade entre timoroan sira. Unidade ne’ebé kolonializmu mai fahe, agora ita ukun-an ona, ita-nia Administrasaun Públika tenke konsolida, tenke iha espíritu atu serbí,” Provedór Virgílio katak.

Nia dehan, pontu ida ne’ebé tau iha FALINTIL sira-nia konsiderasaun mak iha fronteira norte no súl sira hanoin atu desentraliza atu lori rezisténsia ne’e tama iha fatin hotu-hotu atu saida mak Komandante Nino Konis Santana hateten, katak tenke habelar ba joven sira nune’e bainhira katuas sira mate karik joven sira bele kontinua.

“Ita restaura ita-nia indepensia tinan 20-resin ona, bainhira ko’alia kona-ba Administrasaun Públika ita mós hanoin katak labele sentraliza iha kapitál Dili de’it, tenke lori ba fatin hotu-hotu, hanesan uluk ita-nia líder sira mós hakarak lori rezisténsia ne’e ba fatin hotu-hotu,” nia reforsa.

Provedór dehan, Administrasaun Públika hanesan edukasaun, saúde no setór importante seluk tan labele di’ak iha Dili de’it, maibé tenke ba fatin hotu-hotu no komunidade hothotu.

“Sai líder, esperiénsia importante ne’ebé ohin Maun Somotxo temi bainhira ita-nia Maun-Boot Kay Rala Xanana Gusmão hatudu responsabilidade ba Maun Dudu atu responsabliza iha ne’e, maibé kilat laiha buat ida laiha. Entaun Xanana mak lori kilat rasik mai entrega ba,” nia katak.

Iha fatin hanesan, Antigu Sekretáriu Rejiaun IV José Agostinho Siqueira ‘Somotxo’ iha reflesaun ne’e haktuir istória funu nia hahú husi kriasaun Rejiaun IV ne’ebé kobre Rejiaun Norte no Súl ka Rejiaun Fronteira nian. Nia konta momentu iha 1981 Konferénsia Maubae iha loron 03 Marsu ne’e deside kria de’it mak rejiaun tolu maibé laiha Rejiaun IV.

Somotxo konta tuir, iha 1991, Xanana Gusmão mak mai kria duni Rejiaun IV, nia mak mai segundu vez lori nia kilat hodi fó ba Ernersto ‘Dudu’ hodi hamoris fali luta iha Rejiaun IV. Tanba Xanana haree katak hafoin baze apoiu rahun laiha ona gerilla militár iha ne’e.

Somotxo dehan, tanba haree ba iha área fronteira ne’e importante ba baze luta independénsia, tanba ne’e mak kria Rejiaun IV hodi hatudu patriotizmu hodi kontra okupasaun inimigu.

“Tanba ne’e mak instituisaun sira ne’ebé organiza jornada ida-ne’e, atu fali ami-nia Komandante sira konta tuir fali istória para hothotu hatene katak barak hateten katak pregu mak halo ita manán funu, antes to’o pregu, ita halo sakrifisiu barak, tanba ne’e para hotu-hotu hatene iha ne’e ejize sskrifisiu barak, espíritu nasionalizmu, patriotismu hotu mak ita to’o referendu hodi hakotu ho pregu,” nia esklarese.

Entertatu, kalan reflesaun ho komisaun organizadora loke filmajen Komandante Nino Konis Santana nian ho durasaun 27 minutu.

Iha kalan reflesaun ne’e, partisipa husi Komunidade Mertutu, Autoridade lokál no entidade sira inklui ekipa jornada la’o tuir ain-fatin eroi sira-nian.

Jornalista     : Natalino Costa

Editora          : Julia Chatarina

Publisidade

Leave a Reply

Latest Post

error: Content is protected !!