Preidente Ramos-Horta kongratula diskursu ikus Sekretáriu Jerál António Guterres

DILI, 24 Setembru 2026 (TATOLI) – Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta kongratula diskursu ikus husi Sekretáriu Jerál Organizasaun Nasaun Unida (ONU), António Guterres ne’ebé sei hakotu mandate iha 31 Dezembru tinan ne’e.

António Manuel de Oliveira Guterres hanesan polítiku no diplomata portugés, ne’ebé assume pasta Sekretáriu Jerál Organizasaun Nasaun Unida (ONU) iha 01 Janeiru tinan 2017. Nia nu’udar membru ida hosi Partidu Sosialista Portugés, Guterres sai nu’udar primeiru-ministru Portugal nian hosi tinan 1995 to’o 2002.

Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta fó-sai katak, nia lidera ONU dezde 1 Janeiru 2017 no nia to’o iha nia eskritóriu iha andár 38 Edifísiu Sekretariadu nian, preparadu tomak ba misaun ne’ebé ezijente liu iha nia kareira naruk.

“Iha viajen tomak ne’e, nia nafatin loos ba nia an rasik: líder ida ne’ebé kompaixaun no esklaresidu—la kolen, haraik-an, no asesivel—ne’ebé la hakfodak ho vizibilidade pozisaun nian no mós la intimidadu ho pezu imensu ajenda ida ne’ebé la para,” Prezidente Repúblika, José Ramos-Horta, hato’o felisitasaun ne’e liuhusi reuniaun Asembleia ONU nian, kinta ne’e.

Ramos-Horta konsodera figura António Guterres haraik-an, onestu, no loos ba nia prinsípiu sira, hodi tau matan ba feto no labarik millaun-resin ne’ebé maka hetan rejeitadu no haluha tiha ne’ebé maka kaer iha anin-boot funu nian.

Tanba funu la’o ba oin no sai karun liután, bombeiru sira hetan responsabilidade tanba la konsege hamate ahi sira ne’ebé sunu hosi ema sira ne’ebé maka hahú ahi sira.

“Bainhira nia sai hosi edifísiu ida-ne’e iha loron 31 fulan-Dezembru tinan 2026, nia sei hamutuk ho Sekretáriu-Jerál sira ne’ebé boot, ne’ebé nia legadu sira sei kontinua inspira foin-sa’e sira iha mundu tomak atu banati tuir nia ezemplu servisu nian ba sira ne’ebé presiza.

Iha loron 18 Setembru liubá, Konsellu Seguransa ONU hala’o ona votasaun preliminár datoluk kona-ba kandidatu ba kargu Sekretáriu-Jerál ONU tuir mai.

Kandidatu sira sei hetan informasaun hosi rezultadu sira liuhosi reprezentante permanente sira hosi Estadu-membru sira ne’ebé nomeia sira, hatete hosi Jerome Bonnafont, embaixadór hosi ONU hosi Fransa, ba jornalista sira hafoin konklui votasaun sekretu. Fransa kaer prezidénsia rotativa Konsellu Seguransa nian ba fulan-Setembru.

Konsellu Seguransa nia votu preliminár sira kona-ba kandidatu sira ba Sekretáriu-Jerál maka konsulta informál sira, ho odamatan taka ne’ebé uza hodi sukat kandidatu sira-nia viabilidade; rezultadu sira la fó-sai ofisialmente. Liuhusi votasaun sira-ne’e, Konsellu

Seguransa hili kandidatu ida atu rekomenda ba Asembleia Jerál hodi hetan nomeasaun nu’udar Sekretáriu-Jerál ONU tuirmai.

Maibé, rezultadu sira hosi votasaun preliminár iha loron-sesta ne’e fó-sai ona.

Rebeca Grynspan, eis-vise-prezidente Kosta RiKa nian no atuál Sekretária-Jerál hosi Konferénsia Nasaun Unida nian kona-ba Komérsiu no Dezenvolvimentu (UNCTAD, sigla inglés), lidera votasaun iha loron-sesta ne’e ho votu neen a-favor, tuir “1 for 8 Billion”, kampaña globál ida ne’ebé defende prosesu ida ne’ebé justu, nakloke no inkluzivu hodi nomeia feto dahuluk nu’udar Sekretária-Jerál ONU nian. Carolyn Rodrigues-Birkett, reprezentante permanente Guyana nian iha Nasaun Unida, tuir ho votu ualu.

Grynspan hetan votu negativu lima, no Rodrigues-Birkett hetan neen, tuir “1 for 8 Billion.”

Membru sira Konsellu Seguransa nian tuir informasaun simu boletín votu ida ba kandidatu ida, ne’ebé lista kandidatu nia naran tuir fali ho opsaun tolu: “enkorajadu”, “dezanimadu”, no “laiha opiniaun ne’ebé espresa”, haktuir hosi “What’s in Blue”, publikasaun ida ne’ebé fornese análize hosi prosesu sira Konsellu Seguransa nian.

Iha votasaun preliminár dahuluk, ne’ebé hala’o iha loron 30 fulan-Jullu, Grynspan hetan votu a-favor 10, tuir hosi Rodrigues-Birkett ho votu neen. Maibé, iha segunda volta iha loron 21 Agostu, pozisaun sira inverte: Rodrigues-Birkett lidera ho votu ualu a-favor, tuir fali Grynspan ho votu hitu.

Iha votasaun preliminár datoluk, númeru votu kontra aumenta ba kandidatu rua ne’e.

Kandidatu na’in-neen ne’ebé sei iha maka: Ivonne A-Baki, eis-ministra no diplomata ekuadór; Michelle Bachelet, eis-Prezidente Xile nian no eis-Alta Komisária ONU nian ba Direitu Umanu; Maria Fernanda Espinosa, eis-Prezidente Asembleia Jerál ONU nian no eis-Ministra Negósiu Estranjeiru no Defeza Ekuadór nian; Rafael Grossi (Arjentina), atuál Diretór Jerál Ajénsia Internasionál Enerjia Atómika nian; Olara Otunnu (Uganda), eis-Sub-Sekretáriu-Jerál ONU nian; no Macky Sall, eis-Prezidente Senegál nian.

Mandatu hosi atuál sekretáriu-jerál ONU nian, António Guterres, hotu iha tinan ne’e nia rohan. Sekretáriu-Jerál tuirmai sei simu pose iha loron 1 fulan-Janeiru tinan 2027.

Notisia relevante: ONU hala’o votasaun preliminár datoluk ba kandidatu sira ba Sekretáriu-Jerál

TATOLI